Nadciąga zaciskanie pasa. Emerytury mogą być pierwszą ofiarą rosnącego długu

Choć rząd zapewnia, że obecnie nie ma powodów do paniki, prognozy Ministerstwa Finansów pokazują scenariusz, który w dłuższej perspektywie może wymusić ograniczenie wydatków państwa – a to zawsze odbija się na świadczeniach społecznych.

Dług państwa rośnie szybciej niż gospodarka

Z dokumentów dotyczących strategii zarządzania długiem publicznym wynika, że w najbliższych latach zadłużenie Polski może rosnąć bardzo dynamicznie. Według prognoz resortu finansów już w 2028 roku relacja długu do PKB może przekroczyć tzw. próg ostrożnościowy wynoszący 55 proc.

To ważna granica zapisana w przepisach. Jej przekroczenie uruchamia automatyczne mechanizmy mające ograniczyć dalsze zadłużanie państwa. W praktyce oznacza to konieczność zaciskania pasa w wielu obszarach finansów publicznych.

Ekonomiści zwracają uwagę, że w 2029 roku poziom długu może zbliżyć się nawet do konstytucyjnego limitu 60 proc. PKB. To granica, po której przekroczeniu państwo musiałoby wdrożyć bardzo restrykcyjne działania oszczędnościowe.

Co mogłoby się zmienić? Emerytury w centrum możliwych cięć

Eksperci podkreślają, że jednym z pierwszych obszarów, na który wpływają mechanizmy ostrożnościowe, są świadczenia emerytalne i rentowe.

Przykładowo, według analiz Łukasza Kozłowskiego, głównego ekonomisty Federacji Przedsiębiorców Polskich, w przypadku realizacji prognoz resortu finansów mogłyby zostać uruchomione rozwiązania takie jak:

• ograniczenie waloryzacji emerytur i rent wyłącznie do poziomu inflacji,
• zamrożenie wynagrodzeń w sektorze publicznym,
• ograniczenie programów finansowanych z budżetu państwa,
• konieczność przygotowania programu naprawczego finansów publicznych.

Dla seniorów najważniejszy jest pierwszy punkt. Oznaczałby on odejście od obecnej formuły waloryzacji, która uwzględnia nie tylko inflację, ale także część realnego wzrostu płac.

Waloryzacja może spaść nawet o połowę

Z analiz ekonomicznych wynika, że w pesymistycznym scenariuszu wskaźnik waloryzacji mógłby spaść do około 2,5 proc.

Dla porównania – prognozowana waloryzacja na 2026 rok wynosi około 4,9 proc. Różnica może wydawać się niewielka, ale w skali całego roku oznacza realnie setki złotych mniej w portfelach seniorów.

Obecnie wysokość waloryzacji zależy od dwóch czynników:

• poziomu inflacji,
• 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia.

Jeśli zostałby tylko pierwszy element, podwyżki byłyby wyraźnie niższe, szczególnie w okresach stabilizowania się cen.

Waloryzacja emerytur w 2026 r. Jak wzrosną minimalne świadczenia emerytalne?

Najbliższa waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych zaplanowana jest na 1 marca 2026 r. Według najnowszych prognoz wypłaty wzrosną o około 4,88 proc. Choć wskaźnik ten będzie nieco niższy niż rok wcześniej – gdy podwyżka wyniosła 5,5 proc. – jego głównym celem pozostaje utrzymanie realnej wartości świadczeń w warunkach stopniowo stabilizującej się inflacji.

Ostateczna decyzja dotycząca dokładnej wysokości waloryzacji zostanie podjęta przez Radę Ministrów. Oficjalny komunikat w tej sprawie tradycyjnie pojawia się w lutym, tuż przed wejściem podwyżek w życie.

Jeśli obecne prognozy się potwierdzą, najniższa emerytura wzrośnie z 1878,91 zł do około 1970,60 zł brutto. W praktyce oznacza to wzrost świadczenia o 91,69 zł brutto. Po odliczeniu podatków i składki zdrowotnej seniorzy mogą otrzymać około 83,44 zł netto więcej miesięcznie.

Choć kwota ta nie jest spektakularna, dla wielu osób pobierających najniższe świadczenia każda podwyżka ma ogromne znaczenie w codziennym budżecie – zwłaszcza przy rosnących kosztach leków, energii czy żywności.

Dlaczego dług publiczny tak szybko rośnie?

Ekonomiści wskazują kilka powodów. W ostatnich latach państwo zwiększyło wydatki na programy społeczne, inwestycje infrastrukturalne oraz wydatki związane z bezpieczeństwem i modernizacją armii. Dodatkowo na budżet mocno wpłynęły skutki pandemii i kryzysu energetycznego.

Wysoka inflacja przez pewien czas pomagała ograniczać relację długu do PKB, ale wraz ze spadkiem dynamiki cen ten efekt stopniowo zanika.

Rząd uspokaja: to tylko scenariusz

Minister finansów Andrzej Domański podkreśla, że przedstawione prognozy mają charakter techniczny i pokazują sytuację, która mogłaby wystąpić, gdyby państwo nie podjęło działań ograniczających deficyt.

Jak zapewnia, rząd planuje działania konsolidacyjne, które mają spowolnić tempo zadłużania kraju. Wśród możliwych rozwiązań wymienia się m.in. zwiększanie dochodów budżetowych oraz stopniowe ograniczanie części wydatków.

Na razie nie zapadły żadne decyzje dotyczące zmian w zasadach waloryzacji świadczeń.

Seniorzy coraz bardziej zależni od decyzji budżetowych

Demografia dodatkowo komplikuje sytuację. Liczba osób pobierających emerytury systematycznie rośnie, a jednocześnie maleje liczba osób aktywnych zawodowo, które finansują system składkowy.

Eksperci podkreślają, że w dłuższej perspektywie może to wymusić poważne reformy systemu emerytalnego – nie tylko w Polsce, ale w całej Europie.

Co to oznacza dla emerytów dziś?

Na ten moment waloryzacja świadczeń pozostaje bez zmian, a prognozy na najbliższe lata nadal zakładają wzrost emerytur. Jednak ekonomiści ostrzegają, że w dłuższej perspektywie wysokość podwyżek może być coraz bardziej uzależniona od kondycji finansów państwa.

Dla milionów seniorów oznacza to jedno – przyszłe emerytury mogą rosnąć wolniej niż dotychczas, a stabilność systemu będzie coraz silniej zależeć od sytuacji gospodarczej kraju.

Tabela: Jak rosły emerytury? Wskaźniki waloryzacji w latach 2022–2026 (wraz z prognozą na 2026)

Poniżej znajduje się tabela prezentująca oficjalne wskaźniki waloryzacji emerytur i rent obowiązujące w latach 2022–2025 oraz prognozowaną wartość wskaźnika na 2026 rok, wynikającą z propozycji rządu opartej na ustawowym minimum. To ujęcie danych w formie tabelarycznej pozwala na szybkie porównanie dynamiki wzrostu świadczeń w ostatnich latach oraz ocenę, jak obecna propozycja wypada na tle rekordowych waloryzacji z poprzednich okresów.

Dane dla lat 2022–2025 oparte są na oficjalnych wskaźnikach GUS i komunikatach rządu. Warto podkreślić, że rzeczywisty wskaźnik waloryzacji w 2026 roku zostanie ogłoszony na początku lutego i zależeć będzie m.in. od ostatecznych danych o inflacji i wynagrodzeniach w 2025 roku.