Miało być czyściej, bardziej ekologicznie i bezproblemowo, a szybki zwrot kaucji miał zachęcać do segregacji. Zamiast tego wielu klientów mierzy się z irytacją i niesprawnymi butelkomatami, a pracownicy sklepów – ze stertami opakowań pozostawionymi pod sklepami. System kaucyjny, zapowiadany jako przełom w recyklingu, zderzył się z realiami.
System kaucyjny w Polsce. Przepisy prawne
Wdrożenie systemu kaucyjnego w Polsce wynika z unijnej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/904, której celem jest ograniczenie negatywnego wpływu wybranych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP).
Przepisy te zobowiązują państwa członkowskie do zapewnienia skutecznej, selektywnej zbiórki opakowań przeznaczonych do recyklingu. W praktyce oznacza to, że firmy wprowadzające na rynek napoje w opakowaniach muszą osiągać konkretne poziomy ich odzysku w ramach systemu kaucyjnego – co najmniej 77 proc. od 2025 roku oraz 90 proc. od 2029 roku.
System kaucyjny w Polsce oficjalnie wszedł w życie 1 października 2025 roku, jednak jego realne skutki konsumenci odczuwają dopiero teraz. W ostatnim czasie na sklepowych półkach zaczęły pojawiać się plastikowe butelki i puszki objęte kaucją. To efekt trzymiesięcznego okresu przejściowego, który umożliwił producentom sprzedaż napojów w opakowaniach wprowadzonych do obrotu jeszcze przed zmianą przepisów. Warto przypomnieć, że pierwotnie system miał zostać uruchomiony na początku 2025 roku, jednak termin ten przesunięto na podstawie nowelizacji z 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911).
Jak wygląda system kaucyjny w Polsce?
Przy zakupie napoju w butelce lub puszce oznaczonej logotypem systemu kaucyjnego klient płaci kaucję doliczaną dopiero przy kasie – nie jest ona wliczona w cenę widoczną na półce. Kaucję pobierają wszystkie sklepy sprzedające napoje w opakowaniach objętych systemem, niezależnie od wielkości lokalu czy profilu działalności. Zwrot pieniędzy następuje po oddaniu pustego, niezgniecionego opakowania z odpowiednim oznaczeniem i nie wymaga okazania paragonu. Opakowania można oddać w dowolnym punkcie zbiórki – obowiązek ich przyjmowania mają sklepy o powierzchni powyżej 200 m², natomiast mniejsze placówki mogą przystąpić do systemu dobrowolnie. Dodatkowo w każdej gminie musi działać co najmniej jeden stacjonarny punkt odbioru opakowań, a zbiórka może być prowadzona także poza sklepami.
System obejmuje:
- plastikowe butelki po napojach do 3 litrów,
- butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra,
- puszki aluminiowe do 1 litra.
Jakie kaucje za butelki w 2026 roku?
Wysokość kaucji jest jednakowa dla całej Polski. W 2026 roku wynosi ona:
- 50 groszy za każdą butelkę plastikową o pojemności do 3l,
- 50 groszy za puszkę aluminiową o pojemności do 1l,
- 1 złoty za butelkę szklaną wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5l.
Oznacza to, że kupując np. sześciopak wody mineralnej w plastikowych butelkach płacimy dodatkowo 3 złote, które zostaną nam zwrócone po oddaniu pustych opakowań.
System kaucyjny zderzył się z rzeczywistością
Pierwsze miesiące funkcjonowania systemu kaucyjnego pokazują, że jego wdrożenie budzi wśród Polaków coraz większe rozczarowanie. Zamiast sprawnego i wygodnego zwrotu opakowań, wiele osób doświadcza chaosu i problemów organizacyjnych. Niedziałające butelkomaty lub ich brak oraz butelki i puszki zalegające pod sklepami, które stały się w wielu miastach codziennym widokiem. Coraz częściej słychać też głosy osób, które nie chcą gromadzić pustych opakowań w domach ani tracić czasu na ich oddawanie. Niezadowolenie konsumentów narasta, a zamiast zapowiadanej rewolucji w recyklingu system kojarzy się Polakom głównie z frustracją, bałaganem i dodatkowymi utrudnieniami w codziennych zakupach.
Sieć sklepów wychodzi naprzeciw potrzebom. Odbierze butelki i puszki spod domu
Nowa usługa wprowadzona przez Frisco to światełko w tunelu systemu kaucyjnego. Sieć należąca do Grupy Eurocash, jako pierwszy internetowy sklep spożywczy w Polsce, uruchomiła usługę odbioru opakowań objętych systemem kaucyjnym bezpośrednio od klientów. Przy okazji dostarczania zamówień kurierzy mogą jednocześnie odebrać puste puszki oraz plastikowe butelki. Rozwiązanie działa obecnie w siedmiu największych aglomeracjach w kraju:
- Warszawie,
- Krakowie,
- Wrocławiu,
- Poznaniu,
- Katowicach,
- Łodzi,
- Trójmieście.
Podczas jednej dostawy klient może przekazać maksymalnie dwa worki zużytych opakowań objętych kaucją, bez potrzeby wcześniejszego zgłaszania tego w aplikacji. Usługa dotyczy wyłącznie puszek i butelek PET oznaczonych logotypem „Kaucja”, czyli objętych nowym systemem kaucyjnym. Kurierzy przyjmą również opakowania po napojach marek, które nie znajdują się w asortymencie Frisco. Zbiórka nie obejmuje natomiast opakowań ze starego systemu, takich jak butelki szklane. Po weryfikacji oddanych opakowań kaucja zwracana jest w formie kuponu do wykorzystania w Frisco lub – na wniosek klienta – przelewem na konto bankowe.
„Oddawanie opakowań powinno być dla konsumentów tak samo naturalne i wygodne jak same zakupy. Współpraca z Frisco ma dla nas szczególne znaczenie, ponieważ odbiór opakowań przy dostawie realnie ułatwia udział w systemie kaucyjnym i pokazuje, że może on skutecznie funkcjonować także w kanale e-commerce” - wyjaśnił Piotr Okurowski, prezes zarządu Kaucja.pl, cytowany przez Portal Spożywczy.
