Wyobraź sobie taką scenę: siedzisz w wygodnym fotelu pociągu Pendolino, za oknem migają krajobrazy, a Ty właśnie dopijasz chłodną wodę kupioną w Warsie. Zgodnie z nowymi przepisami, do ceny butelki doliczono Ci 50 groszy kaucji. Naturalnym odruchem byłoby oddanie pustego opakowania obsłudze przy zwrocie tacy, by odzyskać te drobne lub po prostu "rozliczyć się" z systemem. Tu jednak zaczynają się schody, a właściwie - wysoki peron rzeczywistości.

Logika wagonowa, czyli zapłać i zabierz ze sobą

Mechanizm jest prosty i dla wielu irytujący. Kupujesz wodę w plastiku lub colę w puszce. Do rachunku doliczane jest 50 groszy (lub 1 zł w przypadku szkła). Chcesz oddać pustą butelkę obsłudze, by odzyskać drobne? Nic z tego. Obsługa WARS rozkłada ręce, argumentując to prozaicznie: brakiem miejsca. Wagon restauracyjny to nie magazyn butelek zwrotnych. Każdy metr kwadratowy jest tam wyliczony na potrzeby kuchni i serwisu, a nie na składowanie "powietrza" zamkniętego w plastikowych opakowaniach.

Reklama

Pasażer przed wyborem - portfel czy wygoda?

Reklama

System kaucyjny w pociągu stawia podróżnego w absurdalnej sytuacji. Masz dwa wyjścia:

  1. Zostać "donatorem" systemu: Zostawiasz butelkę w pociągowym śmietniku. Tracisz 50 groszy, a pieniądze te zasilają operatora systemu, nie wracając do Twojej kieszeni.
  2. Zostać kolekcjonerem odpadów: Pakujesz lepką butelkę do plecaka, wieziesz ją przez pół Polski, by po wyjściu z dworca szukać butelkomatu, który łaskawie przyjmie opakowanie.

Podwójne uderzenie - kaucja i dyrektywa SUP

To jednak nie koniec wydatków. Oprócz kaucji, pasażerowie muszą mierzyć się z opłatami wynikającymi z dyrektywy SUP (Single Use Plastics). Każdy plastikowy kubek do herbaty czy pojemnik na wynos to dodatkowe 20-30 groszy. Choć kwoty wydają się symboliczne, przy rodzinnym obiedzie w Warsie rachunek puchnie o kilka złotych "opłat środowiskowych", które w żaden sposób nie poprawiają komfortu samej podróży.

Dlaczego to nie działa tak, jak powinno?

Problem Skutek dla pasażera
Brak butelkomatów w pociągach Brak możliwości natychmiastowego odzyskania kaucji
Ograniczona przestrzeń WARS Pasażer staje się "kurierem" własnych śmieci
Brak spójności systemu Opłata jest obligatoryjna, ale jej zwrot - utrudniony

Przepisy o systemie kaucyjnym zostały wprowadzone z rozmachem, ale nikt nie wziął pod uwagę ograniczonej przestrzeni pociągowej kuchni. W efekcie pociąg, który pędzi 160 km/h, staje się "strefą bezzwrotną". Płacisz za opakowanie przy zakupie, ale mechanizm jego zwrotu wewnątrz składu po prostu nie istnieje. Argumentacja przewoźnika jest czysto techniczna: pusta butelka zajmuje tyle samo miejsca co pełna, a w wąskich korytarzach wagonu gastronomicznego każdy centymetr jest na wagę złota. Składowanie setek pustych puszek i butelek z całej trasy przejazdu logistycznie sparaliżowałoby pracę kucharzy i kelnerów.

W tej nowej rzeczywistości ciężar dbania o planetę (i własny portfel) został w całości przerzucony na barki podróżnego. Jeśli nie chcesz, by Twoje 50 groszy przepadło, musisz stać się "kurierem" własnych śmieci. Oznacza to konieczność spakowania pustej, często lepkiej butelki do torby i wożenia jej ze sobą aż do celu podróży. Dla kogoś, kto jedzie w delegację z jedną aktówką, to czysty absurd. Większość pasażerów wybiera więc mniejsze zło - zostawia butelkę w pociągowym koszu, godząc się na stratę pieniędzy. W skali tysięcy pasażerów te "drobniaki" zamieniają się w ogromne sumy, które zostają w systemie, zamiast wracać do ludzi.

Jakby tego było mało, rachunki w Warsie puchną nie tylko o kaucję. Do gry weszły też opłaty za plastik jednorazowego użytku (tzw. dyrektywa SUP). Każdy kubek na kawę czy pojemnik na wynos to kolejne grosze doliczane do paragonu. Choć intencja jest szczytna - ograniczenie plastiku - to w warunkach pociągowych, gdzie często nie mamy alternatywy w postaci własnego naczynia, odbierane jest to po prostu jako kolejna, ukryta podwyżka cen. Podróż koleją miała być prostym sposobem na bycie "eko". Tymczasem obecny system kaucyjny w pociągach sprawia, że ekologia staje się dla pasażera albo uciążliwym obowiązkiem, albo dodatkowym kosztem, za który nie idzie żadna wygoda.

Wniosek - ekologia czy ukryta marża?

Choć idea systemu kaucyjnego jest słuszna, jego implementacja w transporcie dalekobieżnym obnaża brak przygotowania infrastruktury. Dla pasażera pociągu kaucja staje się po prostu bezzwrotną podwyżką ceny napoju. Dopóki na dworcach lub w samych składach nie pojawią się kompaktowe automaty do odbioru opakowań, pasażerowie będą czuli, że ekologia odbywa się wyłącznie ich kosztem.