Unijny AI Act już obowiązuje częściowo, a według oficjalnej osi czasu większość kluczowych obowiązków ma zacząć być stosowana od 2 sierpnia 2026 r. To oznacza, że dla części firm czas na spokojne odkładanie tematu właśnie się kończy.
Nie chodzi o każdą firmę. Chodzi o konkretne użycie AI
Najważniejsze pytanie nie brzmi dziś: „czy moja firma działa w branży technologicznej?”, ale: „do czego dokładnie używamy sztucznej inteligencji?”
Bo AI Act nie obejmuje automatycznie wszystkich przedsiębiorstw. W praktyce największe znaczenie ma to, czy AI wpływa na ludzi, decyzje i dostęp do ważnych usług.
Te zastosowania AI powinny zapalić lampkę ostrzegawczą
Najwięcej uwagi powinny poświęcić firmy, które używają AI w obszarach takich jak:
- Rekrutacja i HR: np. selekcja CV, filtrowanie kandydatów, ocena kandydatów lub wsparcie decyzji kadrowych.
- Finanse i kredyty: np. scoring klientów, ocena zdolności kredytowej, analiza ryzyka przy podejmowaniu decyzji.
- Ubezpieczenia: szczególnie tam, gdzie algorytm wpływa na ocenę klienta lub dostęp do ważnej usługi.
- Dostarczanie narzędzi dla innych firm: nawet jeśli firma sama nie podejmuje decyzji wobec ludzi, może tworzyć albo wdrażać system używany później w obszarach objętych regulacją.
To właśnie takie zastosowania są najczęściej wskazywane jako potencjalnie wysokiego ryzyka.
Gotowe narzędzie też może oznaczać problem
To ważne, bo wiele firm zakłada, że skoro nie stworzyły własnego modelu AI, to przepisy ich nie dotyczą. Tymczasem AI Act obejmuje nie tylko twórców systemów, ale też firmy, które po prostu z nich korzystają.
Innymi słowy: nie trzeba budować własnej sztucznej inteligencji, żeby wejść w obszar nowych obowiązków. Wystarczy używać gotowego rozwiązania tam, gdzie może ono wpływać na ludzi albo ważne decyzje.
Największy błąd? „To tylko pomocnicze narzędzie”
W praktyce właśnie tu może pojawić się największe ryzyko. Wiele firm traktuje AI jako wygodne wsparcie: do preselekcji kandydatów, oceny formularzy, analizy klientów czy porządkowania zgłoszeń.
Problem zaczyna się wtedy, gdy system nie jest już tylko „asystentem”, ale realnie wpływa na decyzję o zatrudnieniu, przyznaniu usługi, ocenie klienta albo poziomie ryzyka.
Co warto sprawdzić już teraz
Na początek nie trzeba wielkiego audytu. Wystarczy odpowiedzieć na kilka prostych pytań:
- z jakich narzędzi AI firma dziś korzysta,
- kto ich używa,
- do czego są wykorzystywane,
- czy pomagają podejmować decyzje dotyczące ludzi,
- czy wpływają na dostęp do pracy, kredytu, ubezpieczenia albo innej ważnej usługi.
Już taka podstawowa lista pozwala ocenić, czy temat trzeba potraktować poważniej.
Nie tylko technologia, ale też dokumentacja
Nowe przepisy nie będą dotyczyły wyłącznie samego działania systemu. Duże znaczenie będą miały też procedury, nadzór człowieka, sposób użycia i możliwość wyjaśnienia, jaką rolę AI odgrywa w procesie decyzyjnym.
Dlatego firmy, które chcą uniknąć nerwowego działania na ostatnią chwilę, powinny najpierw uporządkować wiedzę o tym, gdzie AI już działa w organizacji.
Pytania i odpowiedzi FAQ
Czy AI Act dotyczy tylko firm technologicznych?
Nie. Przepisy mogą dotyczyć także firm spoza branży IT, jeśli używają AI w obszarach takich jak rekrutacja, scoring klientów, ocena ryzyka czy dostęp do ważnych usług. AI Act obejmuje nie tylko twórców systemów, ale też ich użytkowników, importerów i dystrybutorów.
Czy samo korzystanie z gotowego narzędzia AI może podpadać pod przepisy?
Tak. Firma nie musi budować własnego modelu, żeby wejść w obszar regulacji. Wystarczy, że korzysta z gotowego systemu AI w zastosowaniach objętych przepisami, zwłaszcza tam, gdzie algorytm wpływa na ludzi lub ważne decyzje.
Które zastosowania AI są dziś najbardziej wrażliwe?
Najwięcej uwagi powinny poświęcić firmy używające AI w zatrudnieniu i HR, przy ocenie osób, dostępie do usług prywatnych i publicznych, w finansach, ubezpieczeniach, edukacji, biometr ii, wymiarze sprawiedliwości czy infrastrukturze krytycznej. To właśnie te obszary są wymienione w załączniku III AI Act jako przykłady systemów wysokiego ryzyka.
Od kiedy firmy powinny traktować temat poważnie?
Już teraz. Oficjalna oś czasu Komisji Europejskiej pokazuje, że AI Act jest wdrażany etapami, a większość zasad ma zacząć obowiązywać od 2 sierpnia 2026 r.. Pełne wdrożenie przewidziano do 2 sierpnia 2027 r.
Czy terminy mogą się jeszcze zmienić?
Tak, Komisja Europejska zaznacza przy osi czasu, że w kontekście pakietu Digital Omnibus zaproponowano powiązanie stosowania części przepisów dla systemów wysokiego ryzyka z dostępnością narzędzi wsparcia i standardów. Na dziś jednak oficjalny harmonogram nadal pokazuje 2 sierpnia 2026 r. jako kluczową datę dla większości obowiązków.
Jakie kary przewiduje AI Act?
Za praktyki zakazane grozi do 35 mln euro albo do 7 proc. rocznego obrotu. Za inne naruszenia, do 15 mln euro albo 3 proc. obrotu. Za przekazywanie organom informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd, do 7,5 mln euro albo 1 proc. obrotu.
Czy trzeba czekać na polską ustawę?
Nie. AI Act jest rozporządzeniem UE, więc obowiązuje bezpośrednio. Polska ustawa ma uporządkować kwestie organizacyjne i nadzorcze, ale brak finalnych przepisów krajowych nie wstrzymuje działania unijnego rozporządzenia.
Czy Polska ma już gotowe przepisy krajowe?
Trwają prace nad ustawą. Na stronie Ministerstwa Cyfryzacji opublikowano projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji, z pierwszą publikacją z 5 lutego 2026 r.
Co firma powinna zrobić w pierwszej kolejności?
Najpierw warto sprawdzić, z jakich narzędzi AI firma już korzysta, do czego są używane, kto z nich korzysta i czy wpływają na decyzje dotyczące ludzi, pracy, kredytu, ubezpieczenia albo innych ważnych usług. To najprostszy pierwszy krok przed szerszą oceną zgodności. To zalecenie wynika z samej konstrukcji AI Act, który różnicuje obowiązki w zależności od zastosowania i roli firmy w łańcuchu wartości.
Wnioski
Nie każda firma wpadnie w reżim AI Act. Ale wiele firm może się zdziwić, że używane od dawna narzędzia do HR, finansów czy oceny klientów wcale nie są „neutralnym dodatkiem”, tylko rozwiązaniami, które trzeba będzie dokładnie sprawdzić.
Dla części biznesu najważniejsze pytanie nie brzmi już więc: czy AI Act nas dotyczy, ale raczej: czy my już dziś używamy AI w sposób, który wpada pod nowe przepisy.
Źródła: Komisja Europejska: AI Act Service Desk, Annex III, Article 99, EUR-Lex, Ministerstwo Cyfryzacji.
