Dziennik.pl logo

Nowe 400 plus dla osób od 50 do 74 roku życia. Kto i na jakich zasadach może skorzystać?

Nowe 400 plus dla osób od 50 do 74 roku życia. Kto i na jakich zasadach może skorzystać?
Nowe 400 plus dla osób od 50 do 74 roku życia. Kto i na jakich zasadach może skorzystać?/Shutterstock
Od października 2026 roku osoby w wieku 50-74 lat, które spełniają określone kryteria dotyczące palenia papierosów, mogą skorzystać z bezpłatnego badania wartego około 400 zł. To efekt włączenia przez Ministerstwo Zdrowia profilaktyki raka płuca do katalogu świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Osoby zakwalifikowane do programu mogą wykonać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej bez ponoszenia kosztów. Badanie ma umożliwić wykrycie zmian nowotworowych we wczesnym stadium, jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy choroby.

Rak płuca wykrywany jest zbyt późno. Kto jest najbardziej narażony?

Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 rok wynika, że w Polsce każdego roku diagnozuje się około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca. Choroba ta wciąż należy do najczęstszych przyczyn zgonów z powodu nowotworów. Rocznie umiera na nią blisko 26 tys. osób, co odpowiada ponad jednej piątej wszystkich zgonów onkologicznych. Niepokojące są również prognozy na kolejne lata. Według szacunków do 2029 roku liczba nowych zachorowań może sięgnąć nawet 32,5 tys. rocznie. Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka płuca pozostaje palenie papierosów, które odpowiada za około 85-90 proc. przypadków tej choroby.

Trudności z wczesnym rozpoznaniem raka płuca

Rozpoznanie raka płuca na wczesnym etapie bywa szczególnie trudne, ponieważ choroba może przez długi czas rozwijać się bez charakterystycznych objawów. Niekiedy zmiany nowotworowe wykrywane są zupełnie przypadkowo, podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów. Dodatkowym problemem jest to, że pierwsze symptomy raka płuca łatwo pomylić z dolegliwościami towarzyszącymi zwykłym infekcjom dróg oddechowych. Uporczywy kaszel, uczucie zmęczenia czy trudności z oddychaniem często nie budzą większego niepokoju i są przypisywane przeziębieniu lub innym łagodniejszym schorzeniom. W efekcie u wielu chorych nowotwór zostaje zdiagnozowany dopiero wtedy, gdy osiągnie zaawansowane stadium, co ogranicza możliwości skutecznego leczenia.

Objawy raka płuca – na co zwrócić uwagę?

W początkowej fazie rak płuca może nie dawać żadnych charakterystycznych sygnałów, przez co przez wiele miesięcy pozostaje niewykryty. Wraz z postępem choroby zaczynają pojawiać się dolegliwości ze strony układu oddechowego, a w późniejszych stadiach także objawy wynikające z rozprzestrzeniania się nowotworu na okoliczne tkanki i narządy. Do symptomów, które mogą świadczyć o rozwoju raka płuca, zalicza się:

  • przewlekły kaszel lub zauważalną zmianę jego charakteru, szczególnie u osób palących tytoń;
  • duszność i uczucie braku powietrza, utrudniające swobodne oddychanie;
  • krwioplucie, czyli obecność krwi w odkrztuszanej wydzielinie;
  • nawracające infekcje oraz stany zapalne układu oddechowego;
  • ból w klatce piersiowej, który może utrzymywać się lub nasilać;
  • ból barku, niekiedy występujący razem z objawami dotyczącymi oczu, zwłaszcza przy guzach zlokalizowanych w górnej części płuca;
  • przedłużającą się chrypkę, która może być następstwem ucisku na nerw krtaniowy wsteczny;
  • obrzęk twarzy i szyi, mogący obejmować również kończyny górne;
  • poszerzenie żył szyjnych i powierzchownych naczyń żylnych klatki piersiowej, które stają się wyraźnie widoczne.

Pojawienie się wymienionych dolegliwości nie jest równoznaczne z rozpoznaniem raka płuca, ponieważ mogą one towarzyszyć również innym schorzeniom. Jeśli jednak objawy nie ustępują, powracają lub stopniowo się nasilają, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Świadczenie dla palaczy w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc – osoby w wieku od 50 do 74 lat mogą wykonać bezpłatne badanie NDTK (niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej)

Ważne

Od października 2026 roku osoby w wieku od 50 do 74 lat, które paliły papierosy przez co najmniej 20 paczkolat, mogą skorzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej (NDTK). Badanie jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach nowego programu profilaktyki raka płuca i umożliwia wykrycie zmian nowotworowych jeszcze we wczesnym stadium rozwoju choroby. Aby wziąć udział w programie, nie trzeba uzyskiwać skierowania od lekarza.

Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) to metoda diagnostyki obrazowej, która pozwala dostrzec nawet bardzo małe nieprawidłowości w płucach, także wtedy, gdy choroba nie daje jeszcze żadnych objawów. Uzyskane podczas badania szczegółowe obrazy klatki piersiowej umożliwiają lekarzowi ocenę zmian i ustalenie, czy konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań lub dalsza obserwacja. NDTK ma szczególne znaczenie w profilaktyce raka płuca u osób, które ze względu na czynniki ryzyka są bardziej narażone na rozwój tego nowotworu.

Do najważniejszych zalet niskodawkowej tomografii komputerowej należą:

  • ograniczona dawka promieniowania – w porównaniu ze standardową tomografią komputerową klatki piersiowej badanie wiąże się ze znacznie mniejszą ekspozycją na promieniowanie. Jednocześnie uzyskane obrazy pozwalają na ocenę ewentualnych zmian w płucach;
  • wykrywanie nieprawidłowości jeszcze przed pojawieniem się dolegliwości – NDTK umożliwia rozpoznanie podejrzanych zmian, zanim wystąpią charakterystyczne objawy, takie jak przewlekły kaszel czy duszności. Dlatego jest wykorzystywana w badaniach przesiewowych osób z grup zwiększonego ryzyka zachorowania;
  • bezbolesny i nieinwazyjny charakter badania – podczas tomografii urządzenie wykonuje serię obrazów klatki piersiowej. Procedura nie wymaga ingerencji chirurgicznej ani naruszania tkanek pacjenta;
  • dalsza diagnostyka i opieka medyczna w ramach programu – profilaktyka nie ogranicza się wyłącznie do wykonania tomografii. Pierwszym etapem jest konsultacja, podczas której oceniane są kryteria kwalifikacji. Następnie pacjent przechodzi badanie NDTK, a jego wynik omawia z lekarzem. W razie wykrycia nieprawidłowości możliwe jest skierowanie na dodatkową diagnostykę, badania kontrolne lub objęcie pacjenta długoterminową obserwacją.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat. Kto może skorzystać?

Nie wszyscy pacjenci w wieku od 50 do 74 lat są uprawnieni do wykonania bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej płuc. O możliwości udziału w programie decyduje lekarz podczas konsultacji kwalifikacyjnej, biorąc pod uwagę wiek, historię palenia tytoniu oraz ewentualne dodatkowe czynniki zwiększające prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu. Zgodnie z przyjętymi kryteriami badanie NDTK przysługuje:

  • co 12 miesięcy osobom w wieku 55-74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat palenia i nadal palą papierosy lub zrezygnowały z nałogu nie więcej niż 15 lat wcześniej;
  • co 12 miesięcy osobom w wieku 50-54 lat, które również mają historię palenia wynoszącą minimum 20 paczkolat, są aktualnymi palaczami albo rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat, a ponadto występuje u nich przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka. Może to być m.in. co najmniej dwuletnie narażenie zawodowe na azbest, krzemionkę, nikiel, chrom, kadm lub spaliny silników Diesla, ekspozycja na radon, przebycie określonych chorób nowotworowych, występowanie raka płuca u najbliższych krewnych bądź przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP);
  • co 12 miesięcy pacjentom w wieku 55-74 lat, którzy zakończyli leczenie raka płuca, przeszli pięcioletni okres obserwacji po terapii i spełniają kryteria dotyczące wcześniejszego palenia papierosów;
  • osobom objętym dalszą obserwacją w programie, jeśli lekarz stwierdzi potrzebę powtórzenia badania. W takich przypadkach termin kolejnej tomografii będzie ustalany indywidualnie na podstawie dotychczasowych wyników oraz aktualnych zaleceń medycznych.

Ważne

Program jest całkowicie bezpłatny, a liczba wykonywanych badań nie podlega limitom. Oznacza to, że Narodowy Fundusz Zdrowia pokryje koszty niskodawkowej tomografii komputerowej u wszystkich osób, które spełnią wymagane warunki i pomyślnie przejdą kwalifikację do programu.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – czym są paczkolata?

Paczkolata to jednostka służąca do określenia łącznego narażenia organizmu na dym tytoniowy w ciągu życia. Przy obliczaniu tego wskaźnika uwzględnia się dwie informacje: przeciętną liczbę papierosów wypalanych w ciągu doby oraz czas trwania nałogu.

Wartość paczkolat można wyliczyć na dwa sposoby, w zależności od dostępnych danych.

Jeżeli znamy średnią liczbę paczek wypalanych dziennie, stosujemy wzór:

  • Paczkolata = liczba paczek papierosów dziennie × liczba lat palenia

Jeśli natomiast znamy liczbę pojedynczych papierosów wypalanych każdego dnia, przy założeniu, że jedna paczka zawiera 20 sztuk, obliczenie wygląda następująco:

  • Paczkolata = (liczba papierosów dziennie ÷ 20) × liczba lat palenia

Jeden paczkorok oznacza wypalanie średnio jednej paczki papierosów dziennie przez rok. Oznacza to, że osoba paląca 20 papierosów każdego dnia przez 20 lat osiąga wskaźnik 20 paczkolat.

Przykład

Pani Anna paliła jedną paczkę papierosów dziennie przez 20 lat. Oznacza to, że jej historia palenia wynosi 20 paczkolat.

Pan Marek przez 10 lat wypalał po dwie paczki papierosów dziennie. Choć palił krócej niż pani Anna, łączna ekspozycja na dym tytoniowy jest taka sama – w jego przypadku również wynosi 20 paczkolat.

Z kolei pani Ewa przez 40 lat paliła po pół paczki papierosów dziennie. Także w jej przypadku daje to 20 paczkolat.

W każdym z tych przykładów liczba paczkolat jest identyczna, mimo że różne są zarówno czas palenia, jak i dzienna liczba wypalanych papierosów.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – jak można skorzystać ze świadczenia w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc?

Osoby chcące skorzystać z programu profilaktyki raka płuca nie muszą uzyskiwać skierowania od lekarza rodzinnego ani specjalisty. Bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową można wykonać w placówkach medycznych, które zawarły z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę na realizację programu.

Aby wykonać badanie, należy:

  1. wybrać placówkę realizującą program – listę ośrodków można znaleźć na stronie NFZ (wyszukiwarka Gdzie Się Leczyć > Programy profilaktyczne > Profilaktyka raka płuca);
  2. zarejestrować się na wizytę kwalifikacyjną – wystarczy skontaktować się bezpośrednio z wybranym ośrodkiem. Wcześniejsze uzyskanie skierowania od lekarza POZ lub specjalisty nie jest wymagane;
  3. przejść ocenę kryteriów uczestnictwa – podczas konsultacji lekarz sprawdzi wiek pacjenta, historię palenia tytoniu, liczbę paczkolat oraz ewentualne dodatkowe czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka płuca;
  4. wykonać niskodawkową tomografię komputerową – pacjenci zakwalifikowani do programu będą mogli bezpłatnie przejść badanie obrazowe klatki piersiowej;
  5. omówić wyniki ze specjalistą – lekarz przeanalizuje rezultat tomografii i ustali dalsze postępowanie. W zależności od wyniku może zalecić dodatkowe badania diagnostyczne, regularną obserwację lub kolejną tomografię kontrolną.

Informacje o placówkach uczestniczących w programie można uzyskać również za pośrednictwem Narodowego Funduszu Zdrowia. Pacjenci mogą dzwonić na bezpłatną infolinię NFZ pod numer 800 190 590.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – kto nie zostanie zakwalifikowany do nowego programu profilaktyki raka płuc?

Spełnienie kryteriów wieku oraz wymaganej liczby paczkolat nie oznacza automatycznie możliwości skorzystania z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej. Program profilaktyki raka płuca przewiduje również określone przeciwwskazania i sytuacje, w których pacjent nie może zostać zakwalifikowany do badań przesiewowych. Udział w programie jest wykluczony w przypadku:

  • osób z rozpoznanym rakiem płuca lub innym nowotworem układu oddechowego, a także pacjentów, u których od zakończenia leczenia onkologicznego nie upłynął jeszcze wymagany pięcioletni okres obserwacji;
  • osób, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy miały wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej – wcześniejsze przeprowadzenie takiego badania uniemożliwia zakwalifikowanie do programu w tym okresie;
  • pacjentów, u których występują przeciwwskazania do wykonania NDTK, w szczególności gdy stan zdrowia nie pozwala na przeprowadzenie niezbędnych procedur diagnostycznych;
  • osób z objawami mogącymi świadczyć o chorobie nowotworowej, takimi jak krwioplucie, przewlekła chrypka, niewyjaśniona utrata wagi czy kaszel utrzymujący się dłużej niż osiem tygodni.

Brak możliwości uczestnictwa w programie profilaktycznym nie oznacza jednak utraty dostępu do diagnostyki finansowanej przez NFZ. Pacjenci, u których pojawiają się niepokojące dolegliwości, powinni skonsultować się z lekarzem. Specjalista oceni ich stan zdrowia i w razie potrzeby skieruje na odpowiednie badania diagnostyczne poza programem przesiewowym.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat - ile można zaoszczędzić, dzięki nowemu programowi profilaktycznemu w ramach NFZ?

Prywatne wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej wiąże się z kosztem sięgającym kilkuset złotych. Przykładowo w placówce TK MEDICA cena przesiewowego badania NDTK wynosi 350 zł, z kolei w Szpitalu Eskulap w Osielsku za tomografię płuc z wykorzystaniem niskiej dawki promieniowania trzeba zapłacić 450 zł.

Podobne wartości przedstawiono w analizach Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT). Eksperci oszacowali koszt całego procesu diagnostycznego, obejmującego wizytę kwalifikacyjną, niskodawkową tomografię komputerową wraz z opisem oraz konsultację, podczas której pacjent otrzymuje i omawia wynik badania. Rozpatrzono dwa warianty wyceny. W pierwszym łączny koszt wyniósł 381 zł, w tym 41 zł za kwalifikację, 273 zł za wykonanie i opis tomografii oraz 67 zł za wizytę wynikową. W drugim wariancie koszt całej procedury określono na 401,76 zł, ze względu na wyższą wycenę badania obrazowego.

Udział w bezpłatnym programie wczesnego wykrywania raka płuca pozwala więc zaoszczędzić około 400 zł

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – dlaczego profilaktyczne badania w kierunku raka płuc są tak ważne?

Narodowy Fundusz Zdrowia zwraca uwagę na znaczenie badań profilaktycznych, które pozwalają wykryć raka płuca na wczesnym etapie i zwiększyć szanse pacjentów na skuteczne leczenie. Fundusz wskazuje kilka najważniejszych powodów, dla których regularna diagnostyka jest tak istotna:

  • rak płuca we wczesnym stadium często rozwija się bez charakterystycznych objawów, dlatego u wielu pacjentów choroba zostaje rozpoznana dopiero w zaawansowanej fazie;
  • każdego roku w Polsce diagnozuje się około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca;
  • blisko 26 tys. osób rocznie umiera z powodu tego nowotworu, co stanowi ponad jedną piątą wszystkich zgonów spowodowanych chorobami nowotworowymi;
  • palenie tytoniu jest najważniejszym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka płuca – według szacunków odpowiada za około 85-90 proc. przypadków;
  • pierwsze symptomy nowotworu mogą przypominać zwykłą infekcję dróg oddechowych, przez co bywają bagatelizowane, a pacjenci zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy, gdy dolegliwości stają się bardziej nasilone;
  • niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) pozwala wykrywać nawet niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się niepokojące objawy, co zwiększa szansę na wczesne rozpoznanie choroby.

"Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ znacznie zwiększa to szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył to świadczenie do programów profilaktycznych na NFZ" – wyjaśnia lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ.

Podstawa prawna:

  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. 2026 poz. 976)
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Źródło dziennik.pl
Dominika Górtowska
Dominika Górtowska

Dominika Górtowska, dziennikarka, redaktorka Dziennik.pl i Forsal.pl. Absolwentka Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pierwsze kroki w dziennikarstwie internetowym stawiała w serwisach Ringier Axel Springer, potem przez 10 lat związana była z największym e-commerce w Polsce. W Dziennik.pl i Forsal.pl zajmuje się przede wszystkim tematyką związaną z finansami osobistymi. 

Zobacz wszystkie artykuły tego autora
Zapisz się na newsletter
Najważniejsze wydarzenia polityczne i społeczne, istotne wiadomości kulturalne, najlepsza rozrywka, pomocne porady i najświeższa prognoza pogody. To wszystko i wiele więcej znajdziesz w newsletterze Dziennik.pl. Trzymamy rękę na pulsie Polski i świata. Zapisz się do naszego newslettera i bądź na bieżąco!

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj