Koniec z obowiązkiem zawożenia butelek z kaucją do sklepów. Butelkomaty masowo staną na osiedlach

System kaucyjny w Polsce. Przepisy prawne

System kaucyjny w Polsce został wprowadzony w związku z realizacją unijnej dyrektywy 2019/904, określanej jako dyrektywa SUP. Jej głównym celem jest ograniczenie szkodliwego wpływu wybranych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

Przepisy unijne zobowiązują państwa członkowskie do osiągania wysokiego poziomu selektywnej zbiórki opakowań przeznaczonych do recyklingu. W praktyce oznacza to konieczność odzyskiwania co najmniej 77 proc. takich opakowań od 2025 roku oraz 90 proc. od 2029 roku.

Choć system kaucyjny formalnie obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku, jego obecność konsumenci zaczynają wyraźniej odczuwać dopiero od kilku miesięcy, kiedy to w sklepach faktycznie pojawiły się plastikowe butelki i puszki oznaczone jako objęte kaucją. Wynikało to z okresu przejściowego, w którym producenci mogli nadal sprzedawać napoje w opakowaniach wprowadzonych na rynek przed wejściem nowych zasad.

Pierwotnie system miał ruszyć już na początku 2025 roku, jednak jego start został przesunięty na podstawie nowelizacji ustawy z 21 listopada 2024 roku (Dz.U. 2024 poz. 1911).

Jak wygląda system kaucyjny w Polsce?

Przy zakupie napoju w opakowaniu oznaczonym symbolem systemu kaucyjnego do ceny doliczana jest dodatkowa opłata. Kaucja nie musi być uwzględniona w cenie widocznej na półce, ale zostaje naliczona przy kasie. Pobierają ją wszystkie sklepy i inne punkty sprzedaży, które oferują napoje w opakowaniach objętych systemem, niezależnie od wielkości placówki.

Aby odzyskać kaucję, trzeba oddać puste opakowanie z oznaczeniem systemu kaucyjnego. Powinno być ono nieuszkodzone i niezgniecione. Paragon nie jest wymagany, a zwrotu można dokonać w dowolnym punkcie zbiórki. Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmowania takich opakowań, natomiast mniejsze placówki mogą uczestniczyć w zbiórce dobrowolnie. Dodatkowo w każdej gminie powinien działać co najmniej jeden stały punkt odbioru, a część punktów może funkcjonować także poza sklepami.

System obejmuje:

• plastikowe butelki na napoje o pojemności do 3 litrów,
• szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra,
• aluminiowe puszki o pojemności do 1 litra.

Jakie kaucje za butelki w 2026 roku?

Stawki kaucji są takie same w całym kraju. W 2026 roku za opakowania objęte systemem obowiązują następujące kwoty:

• 50 gr za plastikową butelkę o pojemności do 3 litrów,
• 50 gr za aluminiową puszkę do 1 litra,
• 1 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 litra.

W praktyce oznacza to, że przy zakupie sześciu butelek wody w plastikowych opakowaniach do rachunku zostaną doliczone dodatkowe 3 zł. Całą tę kwotę można później odzyskać po zwrocie pustych opakowań do punktu zbiórki.

System kaucyjny zderzył się z rzeczywistością

Pierwsze miesiące funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce pokazują, że jego praktyczne wdrożenie nie wszędzie przebiega sprawnie. Zamiast szybkiego i wygodnego zwrotu opakowań konsumenci w części miejsc napotykają problemy techniczne i organizacyjne. Zdarzają się awarie butelkomatów, brakuje odpowiedniej liczby punktów odbioru, a przy niektórych sklepach pojawiają się pozostawione butelki i puszki.

Dla wielu osób kłopotliwe okazuje się także przechowywanie pustych opakowań w domu i konieczność pamiętania o ich późniejszym zwrocie. W rezultacie system, który miał ułatwić recykling i zwiększyć poziom odzysku opakowań, bywa odbierany jako dodatkowy obowiązek i źródło frustracji podczas codziennych zakupów.

Butelkomatów będzie dużo więcej. Staną na osiedlach oraz na terenach spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych

Operatorzy systemu kaucyjnego zapowiadają znaczące zwiększenie liczby butelkomatów. Nowe urządzenia mają pojawiać się nie tylko przy sklepach, ale również na osiedlach, terenach spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych oraz w miejscach niezwiązanych bezpośrednio z konkretną placówką handlową. Część maszyn będzie umożliwiała zwrot kaucji bezpośrednio na kartę płatniczą, bez konieczności odbierania bonu i realizowania go w sklepie.

Jak przekazała PAP firma Kaucja.pl, takie butelkomaty są już instalowane m.in. przy spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych. W samej Warszawie i okolicach operator planuje uruchomić ponad 500 urządzeń, a w perspektywie 3-4 lat ich liczba w całej Polsce ma wzrosnąć do około 4 tys. Podobne rozwiązanie przygotowuje również Reselekt, który chce instalować automaty w różnych częściach kraju. Firma wskazuje, że mogą one zwiększyć wygodę korzystania z systemu szczególnie tam, gdzie „automat nie jest bezpośrednio powiązany z jednym sklepem”, np. w lokalizacjach turystycznych i komunikacyjnych.