System kaucyjny miał przynieść korzyści zarówno środowisku, jak i konsumentom – więcej czystości, skuteczniejszy recykling i szybki zwrot kaucji zachęcający do oddawania opakowań. W praktyce jednak wielu klientów napotyka problemy związane z awariami butelkomatów i trudnościami ze zwrotem opakowań, a sklepy muszą radzić sobie z rosnącą liczbą pozostawianych przy wejściach butelek i puszek. Rozwiązanie przedstawiane jako ważny krok w kierunku ekologii szybko zweryfikowała codzienność.
System kaucyjny w Polsce. Przepisy prawne
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce jest efektem wdrożenia unijnej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/904 (tzw. dyrektywy SUP), której celem jest ograniczenie negatywnego wpływu wybranych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.
Regulacje unijne nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznej selektywnej zbiórki opakowań przeznaczonych do recyklingu. W praktyce oznacza to, że producenci i importerzy napojów muszą osiągać określone poziomy odzysku opakowań w ramach systemu kaucyjnego – minimum 77 proc. od 2025 roku oraz 90 proc. od 2029 roku.
Choć system kaucyjny formalnie zaczął obowiązywać w Polsce 1 października 2025 roku, jego skutki stają się widoczne dla konsumentów dopiero teraz. Na sklepowych półkach coraz częściej pojawiają się butelki plastikowe i puszki objęte kaucją. To rezultat trzymiesięcznego okresu przejściowego, który pozwolił producentom na sprzedaż napojów w opakowaniach wprowadzonych do obrotu jeszcze przed wejściem nowych przepisów.
Warto dodać, że początkowo uruchomienie systemu planowano na początek 2025 roku, jednak termin został przesunięty na mocy nowelizacji ustawy z 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911).
Jak wygląda system kaucyjny w Polsce?
Kupując napój w butelce lub puszce oznaczonej symbolem systemu kaucyjnego, klient uiszcza dodatkową kaucję, która jest doliczana przy kasie i nie znajduje się w cenie podanej na półce. Obowiązek pobierania kaucji mają wszystkie punkty sprzedaży oferujące napoje w opakowaniach objętych systemem, bez względu na ich powierzchnię czy rodzaj działalności.
Aby odzyskać wpłaconą kwotę, wystarczy zwrócić puste, nieuszkodzone i niezgniecione opakowanie oznaczone logotypem systemu. Co istotne, nie trzeba okazywać paragonu potwierdzającego zakup. Zwrotu można dokonać w dowolnym punkcie zbiórki. Sklepy o powierzchni przekraczającej 200 m² mają obowiązek przyjmowania takich opakowań, natomiast mniejsze placówki mogą dołączyć do systemu dobrowolnie. Przepisy przewidują również, że na terenie każdej gminy musi funkcjonować przynajmniej jeden stały punkt odbioru, a zbiórka może odbywać się także poza sklepami.
System kaucyjny obejmuje:
- plastikowe butelki na napoje o pojemności do 3 litrów,
- szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra,
- aluminiowe puszki o pojemności do 1 litra.
Jakie kaucje za butelki w 2026 roku?
Wysokość kaucji obowiązuje jednolicie na terenie całej Polski. W 2026 roku wynosi ona:
- 50 groszy za plastikową butelkę o pojemności do 3 litrów,
- 50 groszy za aluminiową puszkę o pojemności do 1 litra,
- 1 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Oznacza to, że przykładowo przy zakupie sześciopaku wody w plastikowych butelkach klient zapłaci dodatkowe 3 złote kaucji, które zostaną zwrócone po oddaniu pustych opakowań w punkcie zbiórki.
System kaucyjny zderzył się z rzeczywistością
Pierwsze miesiące działania systemu kaucyjnego w Polsce pokazują, że jego wdrożenie nie spełnia oczekiwań wielu konsumentów i wywołuje rosnące rozczarowanie. Zamiast prostego i wygodnego zwrotu opakowań, część osób mierzy się z problemami organizacyjnymi oraz chaosem w funkcjonowaniu systemu. W wielu miejscach pojawiają się awarie butelkomatów lub całkowity brak tych urządzeń, a porzucone butelki i puszki pod sklepami stają się coraz częstszym widokiem.
Coraz więcej osób deklaruje również niechęć do przechowywania pustych opakowań w domu oraz poświęcania czasu na ich zwrot. W efekcie niezadowolenie społeczne stopniowo rośnie, a zamiast zapowiadanej rewolucji w recyklingu system coraz częściej kojarzy się z utrudnieniami, dezorganizacją i frustracją podczas codziennych zakupów.
Sieć sklepów wychodzi naprzeciw potrzebom. Odbierze butelki i puszki spod domu
Nowa usługa wprowadzona przez Frisco może być postrzegana jako pewne usprawnienie w systemie kaucyjnym. Sieć należąca do Grupy Eurocash jako pierwszy internetowy supermarket w Polsce uruchomiła możliwość odbioru opakowań objętych kaucją bezpośrednio od klientów. Przy okazji realizacji dostawy zamówionych produktów kurierzy mogą zabrać ze sobą puste plastikowe butelki oraz puszki.
Rozwiązanie funkcjonuje obecnie w siedmiu największych polskich aglomeracjach: Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Katowicach, Łodzi oraz Trójmieście. W trakcie jednej dostawy klient może przekazać maksymalnie dwa worki zużytych opakowań bez konieczności wcześniejszego zgłaszania tego w aplikacji.
Usługa obejmuje wyłącznie butelki PET i puszki oznaczone symbolem „Kaucja”, czyli te objęte nowym systemem. Kurierzy odbierają także opakowania po napojach marek spoza oferty Frisco, natomiast nie przyjmują opakowań z wcześniejszego systemu, np. szklanych butelek. Po weryfikacji zwracanych opakowań klient otrzymuje kaucję w formie kuponu do wykorzystania w sklepie lub – na życzenie – przelewem na konto bankowe.
"Oddawanie opakowań powinno być dla konsumentów tak samo naturalne i wygodne jak same zakupy. Współpraca z Frisco ma dla nas szczególne znaczenie, ponieważ odbiór opakowań przy dostawie realnie ułatwia udział w systemie kaucyjnym i pokazuje, że może on skutecznie funkcjonować także w kanale e-commerce" - wyjaśnił Piotr Okurowski, prezes zarządu Kaucja.pl, cytowany przez Portal Spożywczy.
