Pieniądze po śmierci bliskiego. 3 świadczenia z ZUS. Rodziny zapominają o nie wystąpić

1. Niezrealizowane świadczenia. Emerytura lub renta, która "przepadła"

To jedno z najczęściej przeoczanych świadczeń. Jeśli bliska osoba zmarła pod koniec miesiąca lub w trakcie rozpatrywania jej wniosku przez ZUS, rodzinie przysługuje zwrot tzw. niezrealizowanych świadczeń. Chodzi o pieniądze, do których zmarły miał pełne prawo, ale nie zdążył ich fizycznie pobrać przed śmiercią (np. listonosz nie zastał go w domu, a przelew nie zdążył wyjść z systemu). Co ważne, dotyczy to także sytuacji, gdy zmarły złożył wniosek o emeryturę lub rentę, ale procedury urzędowe nie zakończyły się przed jego zgonem.

• Kto ma prawo do wypłaty: W pierwszej kolejności mąż, żona oraz dzieci, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe. W dalszej kolejności prawo przechodzi na innych członków rodziny, których zmarły utrzymywał.
• Ważny termin: Wniosek na specjalnym druku (ZUS-ZN-1) należy złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci bliskiego. Po tym terminie roszczenie bezpowrotnie wygasa, a pieniądze zostają w budżecie państwa.

2. Renta rodzinna. Stały dochód dla osieroconych

Renta rodzinna to forma comiesięcznego zabezpieczenia finansowego dla osób, które po śmierci bliskiego straciły głównego żywiciela rodziny. Świadczenie to przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do ich uzyskania. Wysokość renty rodzinnej zależy od liczby osób uprawnionych i wynosi odpowiednio:

• 85 proc. świadczenia zmarłego - jeśli do renty uprawniona jest jedna osoba,
• 90 proc. świadczenia zmarłego - dla dwóch osób uprawnionych,
• 95 proc. świadczenia zmarłego - dla trzech lub więcej osób.

Do pobierania renty rodzinnej uprawnione są przede wszystkim dzieci (własne, drugiego małżonka oraz przysposobione) do ukończenia 16. roku życia, a jeśli kontynuują naukę - do 25. roku życia (wyjątkiem jest sytuacja, gdy dziecko stało się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem tych okresów). Prawo do świadczenia ma także wdowa lub wdowiec, pod warunkiem ukończenia 50 lat, niezdolności do pracy lub wychowywania małoletnich dzieci.

3. Odprawa pośmiertna. Obowiązek, który ciąży na pracodawcy

Choć odprawa pośmiertna nie jest wypłacana bezpośrednio ze środków ZUS, to jej mechanizm jest ściśle powiązany z prawem ubezpieczeń społecznych i Kodeksem pracy. Jest to jednorazowe świadczenie pieniężne, które pracodawca musi bezwzględnie wypłacić rodzinie zmarłego pracownika, jeśli jego stosunek pracy wygasł z powodu śmierci. Wysokość odprawy jest uzależniona od stażu pracy u danego zatrudniającego i wynosi:

• Jednomiesięczne wynagrodzenie - przy stażu krótszym niż 10 lat,
• Trzymiesięczne wynagrodzenie - przy stażu wynoszącym co najmniej 10 lat,
• Sześciomiesięczne wynagrodzenie - przy stażu wynoszącym co najmniej 15 lat.

Kwota ta jest dzielona równo pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny (małżonka oraz dzieci spełniające warunki do renty rodzinnej). Jeśli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden uprawniony członek rodziny, pracodawca wypłaca mu odprawę w wysokości połowy przysługującej kwoty. Co istotne z punktu widokowego finansów, odprawa pośmiertna jest całkowicie zwolniona z podatku dochodowego (PIT) oraz nie podlega składkom ZUS.