Wątpliwości budzi pomysł wypłacenia 13. emerytury w pełnej wysokości (1100 zł) tym, którzy mają świadczenia niższe od minimalnego, zwłaszcza groszowe. – pyta Aleksandra Wiktorow, była prezes ZUS i rzecznik finansowy. Podobne wątpliwości ma spora część rządu.
Dlatego są rozpatrywane trzy warianty wypłaty Emerytury plus dla osób z groszowymi świadczeniami: od pełnej, przez częściową, aż po równą pobieranej emeryturze (czyli np. w wysokości 20 gr, jeżeli tyle senior dostaje co miesiąc z ZUS).
Drogi wyborczy manewr
Prawie 7,5 mld zł będzie kosztowała waloryzacja emerytur i rent. Do tego dochodzi Emerytura plus. Na jej wypłatę potrzeba ok. 10,8 mld zł, z czego 9,1 mld zł trafi do klientów ZUS, 1,2 mld do rolników z KRUS i ok. 500 mln do służb mundurowych
Bywały już jednorazowe dodatki dla emerytów, waloryzacja kwotowa czy mieszana i przyzwoita waloryzacja procentowa, ale rząd Prawa i Sprawiedliwości chce przeprowadzić to wszystko naraz. Oczywiście wcześniej wybory także wpływały na decyzje rządzących. W 2011 r. Donald Tusk zdecydował o waloryzacji kwotowej w 2012 r.
PiS podbija wydatki na emerytów w okolice 1 proc. PKB. Pierwotnie rząd planował 3,26 proc., co miało kosztować 6,86 mld zł. Potem zagwarantował minimum 70 zł, co zwiększyło koszty całej operacji do niemal 8 mld zł. Ostatecznie, ponieważ inflacja okazała się niższa od oczekiwań, wskaźnik waloryzacji procentowej wyniósł 2,86 proc., co oznacza, że faktycznie koszty całej operacji były niższe o 0,5 mld zł od założonych. Granica waloryzacji procentowej przebiega na poziomie 2448 zł. Wcześniej rząd liczył, że będzie ona nieco niżej, w okolicach przeciętnej emerytury. Aż 74 proc. emerytów objęła podwyżka kwotowa 70 zł.
Emerytury plus mają kosztować prawie 11 mld zł. Rząd nad nimi pracuje i ma dwa problemy: czas i powszechność. Świadczenia mają być wypłacone w maju, czyli jest miesiąc na przyjęcie ustawy, bo ZUS musi być gotowy na wypłaty do połowy kwietnia. Czyli ustawa powinna być znana zapewne w ciągu kilku dni. Potem musi być konsultowana i w ekspresowym trybie przyjęta przez parlament i podpisana przez prezydenta.
Taki pośpiech oznacza, że rozwiązanie musi być maksymalnie proste, by ZUS nie musiał wprowadzać zbyt wielu zmian do swoich systemów informatycznych. A to z kolei może kolidować ze zwykłym poczuciem sprawiedliwości. Wiadomo, że wypłaty mają być maksymalnie powszechne, otrzymają je nie tylko emeryci z ZUS i KRUS, lecz także renciści. Rząd ma jednak zgryz z tymi, których świadczenie jest niższe od minimalnego. To ponad 220 tys. osób, których sytuacja jest różna. Wysokość świadczenia nie mówi nic o ich statusie materialnym. Są wśród nich ci, którym zabrakło nieco stażu do emerytury minimalnej, i ci, którzy odprowadzili tylko kilka składek w ciągu całego życia i teraz mieliby otrzymać identyczne świadczenie jak osoby pracujące całe życie. – – podkreśla Aleksandra Wiktorow, była prezes ZUS, gdyż od każdego, nawet groszowego świadczenia jest odprowadzana składka na NFZ.
Wypłata 18 mld zł emerytom w małym stopniu wesprze konsumpcję
Obecnie są trzy koncepcje, jak rozwiązać ten problem. Pierwsza – wypłacić wszystkim po 1100 zł. Druga – Emeryturę plus w pełnej wysokości otrzymałyby osoby, które dostają od połowy minimalnej emerytury, a reszta dostałaby trzynastkę w wysokości dotychczasowego świadczenia, nawet gdyby miało to oznaczać groszowe wypłaty. Trzeci pomysł to podział tej grupy na kilka mniejszych, stworzenie kilku progów i wypłata świadczenia od kilkudziesięciu złotych do pełnej wysokości w zależności od tego, w której grupie znajdzie się emeryt. To rozwiązanie jest najmniej prawdopodobne, bo jest zbyt skomplikowane dla ZUS. Minister rodziny, pracy i polityki społecznej ma nadzieję, że rozwiązanie uda się wypracować w konsultacjach.
Wielkość wsparcia dla emerytów to jedno, drugie to zasady tego wsparcia i jego skutki. Jakub Sawulski, ekonomista Instytutu Badań Strukturalnych, uważa, że konstrukcja wypłat – zwłaszcza trzynastej emerytury – nie jest najlepsza. – – mówi. – – dodaje. Według niego lepszym rozwiązaniem byłoby zaadresowanie pomocy do wybranej grupy. Na przykład tych, którzy dostają mniej niż emeryturę minimalną albo niskie emerytury rolnicze.
– – uważa Jakub Sawulski.
Marcin Mrowiec, główny ekonomista banku Pekao SA, ocenia, że wypłata dodatkowych ok. 18 mld zł dla emerytów w ograniczony sposób wesprze konsumpcję. – – mówi. Według jego szacunków emeryci wydadzą około 30–45 proc. dodatkowych środków.
O ile gospodarka na dodatkowych wypłatach dla emerytów może nieznacznie zyskać, o tyle w finansach publicznych będzie to zauważalny ubytek. Choć zapewne nie od razu widoczny. Eksperci sądzą, że jeszcze w tym roku da się to sfinansować, nie wywołując większych napięć. Po pierwsze, koszty waloryzacji zostały już uwzględnione w budżecie, więc zaskoczenia nie ma. Po drugie, nawet trzynasta emerytura nie powinna stanowić problemu, choćby dlatego że w czerwcu Narodowy Bank Polski powinien wpłacić zysk za 2018 r. Może on wynosić 5–7 mld zł.
– – ocenia Mrowiec.
Finanse publiczne odczują dzisiejsze emeryckie wypłaty w następnych latach ze względu na sposób tegorocznej waloryzacji. Jakub Sawulski zwraca uwagę, że w ten sposób zwiększa się baza do waloryzacji również na kolejne lata. –– mówi ekonomista IBS. – – dodaje Marcin Mrowiec.
