ZUS wypłaca to świadczenie osobom, które z powodu stanu zdrowia straciły możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Lekarz orzecznik klasyfikuje ubezpieczonych do dwóch głównych kategorii:
- Całkowita niezdolność do pracy – dotyczy osób, które całkowicie straciły zdolność do jakiejkolwiek pracy.
- Częściowa niezdolność do pracy – dotyczy osób, które w znacznym stopniu utraciły zdolność do pracy zgodnej ze swoimi kwalifikacjami.
Jeśli stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby przy podstawowych czynnościach życiowych, lekarz orzeka niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Ile wypłaca ZUS?
Wysokość wypłat zależy od stopnia niezdolności do pracy. Aktualne minimalne kwoty brutto to:
- 1978,49 zł miesięcznie – przy całkowitej niezdolności do pracy.
- 1483,87 zł miesięcznie – przy częściowej niezdolności do pracy (kwota ta stanowi 75% pełnej renty).
Jak otrzymać rentę?
Aby otrzymać pieniądze z ZUS, musisz spełnić łącznie trzy podstawowe kryteria:
- Orzeczenie lekarskie – lekarz orzecznik ZUS musi oficjalnie potwierdzić Twoją niezdolność do pracy.
- Odpowiedni staż ubezpieczeniowy – musisz wykazać wymagany okres składkowy i nieskładkowy.
- Moment powstania niezdolności – stan zdrowia musi uniemożliwić Ci pracę w trakcie okresów ubezpieczenia (np. zatrudnienia, pobierania zasiłku) lub w ciągu 18 miesięcy od ich zakończenia.
ZUS nie wymaga spełnienia kryterium momentu powstania niezdolności do pracy od osób całkowicie niezdolnych do pracy, które mają długi staż ubezpieczeniowy – co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Posiadanie jakiegokolwiek stażu nie jest wymagane, gdy niezdolność do pracy wywołał wypadek w drodze do pracy lub z pracy.
Wymagany staż pracy a Twój wiek
Wymagany okres składkowy zależy bezpośrednio od wieku, w którym zdrowie uniemożliwiło Ci pracę:
- Przed 20. rokiem życia – 1 rok stażu.
- 20–22 lata – 2 lata stażu.
- 22–25 lat – 3 lata stażu.
- 25–30 lat – 4 lata stażu.
- Powyżej 30 lat – 5 lat stażu (ten 5-letni okres musi przypadać na ostatnie 10 lat przed złożeniem wniosku lub powstaniem niezdolności).
Jeśli masz więcej niż 30 lat, ZUS zwolni Cię z wymogu 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu, jeżeli legitymujesz się długim stażem – minimum 25 lat (kobiety) lub 30 lat (mężczyźni) – i posiadasz orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy.
Młode osoby, które zaczęły opłacać składki przed 18. rokiem życia lub w ciągu 6 miesięcy od ukończenia szkoły, również skorzystają z ułatwień, o ile zachowały ciągłość ubezpieczenia (przerwy nie dłuższe niż 6 miesięcy).
Rodzaje rent wypłacanych przez ZUS
ZUS przyznaje świadczenia w zależności od rokowań i sytuacji życiowej:
- Renta stała – przyznawana, gdy lekarze uznali niezdolność do pracy za trwałą.
- Renta okresowa – przyznawana na czas określony (zazwyczaj maksymalnie do 5 lat). Na 3 miesiące przed końcem wypłat ZUS poinformuje Cię o zasadach przedłużenia świadczenia.
- Renta szkoleniowa – przeznaczona dla osób, które nie mogą pracować w dotychczasowym zawodzie, ale mogą się przekwalifikować. ZUS przyznaje ją wstępnie na 6 miesięcy (z możliwością skrócenia lub wydłużenia od 3 do 36 miesięcy na wniosek starosty). Wynosi 75 proc. podstawy wymiaru i nie może być niższa niż najniższa renta przy częściowej niezdolności do pracy.
Co dzieje się po osiągnięciu wieku emerytalnego?
Gdy rencista osiągnie wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), ZUS automatycznie, z urzędu, przyznaje mu emeryturę zamiast renty. Nowe świadczenie nie może być niższe niż kwota dotychczas pobieranej renty.
Olga Skórko, dziennikarka, redaktorka, wydawczyni Dziennik.pl. Studiowała edukację medialną i dziennikarstwo na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Z marką INFOR związana od 2019 r. Pracę rozpoczynała w serwisie Dziennik zajmując się głównie poszukiwaniem i opisywaniem wiadomości z kraju i świata. Wcześniej współpracowała m.in. z Radiem ZET. Aktualnie wydawca serwisu Dziennik.pl.
