Polska należy do największych producentów szkła w Europie. Jak wynika z przytaczanego raportu, krajowe huty produkują rocznie 1,7–1,8 mln t szkła opakowaniowego. Mimo dużego zapotrzebowania przemysłu na stłuczkę szklaną Polska od lat osiąga poziom recyklingu niższy od średniej unijnej. W 2025 roku wskaźnik ten wyniósł 65,7 proc. W 2026 roku wymagany w Polsce poziom recyklingu opakowań szklanych wynosi 71 proc., a do 2030 roku wzrośnie do 75 proc.
Według raportu zwiększenie wykorzystania stłuczki wymaga przede wszystkim poprawy sposobu jej zbiórki.
Podobne rozwiązania funkcjonują już w wielu krajach europejskich. W Austrii, Belgii, Niemczech, Holandii i Czechach, gdzie poziomy recyklingu szkła sięgają 80 proc. lub więcej, dominuje zbiórka z podziałem na kolory do specjalnych pojemników. W Austrii szkło bezbarwne i kolorowe zbiera się oddzielnie od lat 70. XX wieku, a do jego odbioru służą pojazdy bez funkcji zgniatania. Poziom recyklingu szkła opakowaniowego wynosi tam około 85 proc. Podział szkła według kolorów ma znaczenie nie tylko dla organizacji zbiórki, lecz także dla kosztów jego późniejszego przetwarzania.
– Żeby przygotować szkło do recyklingu, recykler musi dokonać rozsortowania zmieszanego szkła, a zatem odseparować szkło bezbarwne od kolorowego. To, po pierwsze, podraża koszty recyklingu, a po drugie, powoduje straty, gdyż urządzenia, które dzisiaj wykorzystujemy, nie są jeszcze tak doskonałe, żeby rozsortować te najdrobniejsze frakcje
Problemem jest jednak nie tylko sposób organizacji zbiórki szkła, lecz także niewłaściwa segregacja odpadów przez mieszkańców. Jak pokazują analizy przeprowadzone przez Rekopol, część błędów wynika z braku wiedzy, co powinno trafiać do pojemników na szkło opakowaniowe.
– Niektórzy uważają, że jeśli w słoiku zostało trochę majonezu czy dżemu, to on już się nie nadaje do recyklingu i powinien trafić do odpadów zmieszanych. Nic bardziej mylnego, recyklerom szkła naprawdę to nie przeszkadza. Mamy też w wielu miejscach w Polsce pojemniki do zbiórki selektywnej, ale niektórzy wrzucają do nich lustra czy szyby samochodowe. To jest szkło, ale nie opakowaniowe
Eksperci proponują stosowanie specjalistycznych pojemników typu dzwon, które ograniczają możliwość wrzucania do nich odpadów innych niż szkło opakowaniowe. Zalecają też rozbudowę sieci punktów zbiórki, aby mieszkańcy mieli do najbliższego pojemnika 100–200 m.
Autorzy raportu przeanalizowali systemy gospodarowania odpadami w blisko 340 gminach, które zamieszkuje prawie 18 mln osób. Według ich szacunków w Polsce ok. 60 proc. odpadów ze szkła opakowaniowego zbiera się w workach, a pozostałe 40 proc. w pojemnikach. W zabudowie jednorodzinnej dominują worki, natomiast w wielorodzinnej – pojemniki, które często są opróżniane przez tradycyjne śmieciarki.
– Bardzo ważne jest to, żebyśmy po właściwej zbiórce selektywnej nie niszczyli zebranego szkła. Każde tłuczenie i rozdrabnianie powoduje, że firmom recyklingowym trudniej jest segregować szkło na kolory, ale też wychwycić różnego rodzaju zanieczyszczenia, które zawsze się tam znajdą, jak kamienie czy porcelana. Im większe kawałki szkła trafią do recyklera, tym lepiej. Jeśli zaczynamy zbierać je za pomocą śmieciarki ze zgniotem albo przesypywać między różnymi punktami magazynu, dochodzi do jego niszczenia. Dużo szkła marnujemy właśnie przez niewłaściwe postępowanie
Straty szkła podczas zbiórki i transportu mają konsekwencje ekonomiczne. Jak wynika z raportu „Nowy biznesplan dla szkła 2026–2030”, w pierwszej połowie 2026 roku recyklerzy płacili za tonę nieuzdatnionej stłuczki ok. 55 zł, z dodatkowym potrąceniem 20 proc. z tytułu zanieczyszczeń. Tymczasem cena oczyszczonej stłuczki oferowanej hutom wynosiła w tym samym okresie ok. 700 zł za tonę.
W dyskusji o poprawie efektywności zbiórki pojawia się również wątek objęcia systemem kaucyjnym jednorazowych butelek szklanych. Eksperci wskazują jednak, że takie rozwiązanie byłoby kosztowne organizacyjnie i logistycznie, a przy tym nie gwarantowałoby znaczącego wzrostu poziomów recyklingu. Zwracają uwagę na bariery praktyczne – w przeciwieństwie do lekkich butelek PET czy puszek szkło jest ciężkie, kruche i stwarza ryzyko stłuczenia podczas transportu do punktów zbiórki w sklepach. Ponadto automaty kaucyjne zazwyczaj rozdrabniają przyjmowane opakowania, co nie rozwiązuje problemu nadmiernego mielenia surowca. Zdaniem specjalistów priorytetem powinno być obecnie usprawnienie funkcjonującego już systemu kaucyjnego dla pozostałych frakcji, natomiast zbiórka wszystkich opakowań szklanych powinna się opierać na gęstej sieci pojemników zlokalizowanych blisko gospodarstw domowych.
Dyskusja o zmianach w zbiórce szkła wpisuje się w toczącą się równolegle debatę na temat kształtu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Prace nad nowymi przepisami prowadzi Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Koszty zbiórki i transportu odpadów różnią się między gminami, m.in. ze względu na rodzaj zabudowy, stosowany system odbioru i odległość od instalacji przetwarzania. Samorządy zlecają te usługi firmom komunalnym lub prywatnym. Jednym z wyzwań związanych z reformą ROP jest ustalenie, jaka część kosztów gospodarowania odpadami przypada na odpady opakowaniowe i powinna obciążać producentów.
Projekt ustawy UC100, przygotowany przez MKiŚ, przewiduje zmianę obecnego modelu, w którym ważną rolę odgrywają organizacje odzysku opakowań. Środki od producentów miałby gromadzić Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który odpowiadałby za ich dalszy podział.
Źródło: Newseria