Nowe 400 plus dla osób od 50 do 74 roku życia. Program rusza już w październiku 2026

Rak płuca często wykrywany jest zbyt późno. Kto jest najbardziej narażony?

Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 rok wynika, że w Polsce każdego roku diagnozuje się około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca. Choroba ta odpowiada jednocześnie za blisko 26 tys. zgonów rocznie, czyli za ponad jedną piątą wszystkich zgonów spowodowanych nowotworami. Prognozy wskazują, że sytuacja będzie się pogarszać – do 2029 roku liczba nowych zachorowań może wzrosnąć nawet do około 32,5 tys. rocznie.

Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu, z którym wiąże się około 85-90 proc. przypadków zachorowań.

Trudności z wczesnym rozpoznaniem raka płuca

Wczesne rozpoznanie raka płuca jest trudne przede wszystkim dlatego, że choroba przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. W początkowym stadium nowotwór bywa wykrywany przypadkowo, np. podczas badania radiologicznego wykonywanego z zupełnie innego powodu. Dodatkowym problemem jest to, że pierwsze symptomy mogą przypominać zwykłą infekcję dróg oddechowych, przez co łatwo je zlekceważyć lub przypisać przeziębieniu. W efekcie u wielu pacjentów rak płuca zostaje rozpoznany dopiero wtedy, gdy choroba jest już bardziej zaawansowana.

Objawy raka płuca – na co zwrócić uwagę?

Rak płuca może przez długi czas nie powodować charakterystycznych dolegliwości. Wraz ze wzrostem guza mogą jednak pojawić się objawy ze strony układu oddechowego, a później również symptomy wynikające z naciekania okolicznych tkanek. Do sygnałów, na które warto zwrócić uwagę, należą przede wszystkim:

• przewlekły kaszel lub zmiana charakteru dotychczasowego kaszlu, szczególnie u palaczy,
• duszność i problemy z oddychaniem,
• krwioplucie,
• nawracające infekcje i stany zapalne układu oddechowego,
• ból w klatce piersiowej,
• ból barku oraz objawy ze strony oczu, mogące występować przy guzach zlokalizowanych w górnej części płuca,
• chrypka, która może pojawić się w przypadku zajęcia nerwu krtaniowego wstecznego,
• obrzęk głowy i szyi, a niekiedy także kończyn górnych,
• poszerzenie i stałe wypełnienie żył szyjnych lub powierzchownych żył klatki piersiowej.

Pojawienie się jednego lub kilku z tych objawów nie musi oznaczać raka płuca, ponieważ mogą występować także w innych chorobach. Jeśli jednak dolegliwości utrzymują się, nasilają lub nawracają, wymagają konsultacji lekarskiej.

Od drugiej połowy października 2026 r. nowe świadczenie dla palaczy w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc – osoby w wieku od 50 do 74 lat będą mogli wykonać bezpłatne badanie NDTK (niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej)

Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) pozwala wykryć raka płuca na bardzo wczesnym etapie, również wtedy, gdy choroba nie daje jeszcze żadnych charakterystycznych objawów. Badanie umożliwia uzyskanie dokładnych obrazów klatki piersiowej i wykrycie niewielkich zmian w płucach, które wymagają dalszej obserwacji lub diagnostyki.

• wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania – w NDTK ekspozycja na promieniowanie jest niższa niż podczas standardowej tomografii komputerowej klatki piersiowej, przy zachowaniu wysokiej jakości obrazu;
• pozwala wykryć zmiany, zanim pojawią się objawy – właśnie dlatego NDTK jest wykorzystywana jako badanie przesiewowe u osób szczególnie narażonych na rozwój raka płuca;
• badanie jest bezbolesne – polega na wykonaniu obrazów klatki piersiowej przy użyciu tomografu i nie wymaga ingerencji w organizm pacjenta;
• sam tomograf to tylko część programu – pacjent najpierw przechodzi wizytę kwalifikującą, następnie wykonuje NDTK, a później omawia wynik z lekarzem i otrzymuje zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Program przewiduje również kolejne badania kontrolne NDTK w ramach długofalowej obserwacji.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat. Kto będzie mógł skorzystać?

Do programu nie zostaną zakwalifikowane automatycznie wszystkie osoby w wieku od 50 do 74 lat. O możliwości wykonania bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej płuc zdecyduje wizyta kwalifikująca, podczas której ocenione zostaną m.in. wiek, historia palenia oraz dodatkowe czynniki ryzyka. Badanie NDTK będzie wykonywane:

• co 12 miesięcy u osób w wieku 55-74 lat, które wypaliły co najmniej 20 paczkolat i nadal palą albo rzuciły palenie nie wcześniej niż 15 lat temu;
• co 12 miesięcy u osób w wieku 50-54 lat, które również mają za sobą co najmniej 20 paczkolat i nie palą od nie więcej niż 15 lat, ale dodatkowo występuje u nich przynajmniej jeden czynnik ryzyka. Może to być m.in. co najmniej dwuletnia ekspozycja zawodowa na substancje takie jak azbest, krzemionka, nikiel, chrom, kadm czy spaliny silników Diesla, ekspozycja na radon, wcześniejsze zachorowanie na określone nowotwory, rak płuca u krewnego pierwszego stopnia albo przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP);
• co 12 miesięcy u osób w wieku 55-74 lat po leczeniu raka płuca, które zakończyły już pięcioletni okres monitorowania po terapii i spełniają kryterium dotyczące historii palenia;
• u osób objętych dalszą obserwacją w ramach programu, jeśli lekarz zaleci kolejne kontrolne badanie NDTK. Termin następnego badania będzie wtedy ustalany indywidualnie na podstawie wyniku i obowiązujących zaleceń.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – czym są paczkolata?

Paczkolata to sposób określania łącznej ekspozycji organizmu na dym tytoniowy. Wskaźnik uwzględnia zarówno liczbę wypalanych papierosów, jak i czas trwania nałogu.

Wskaźnik ten oblicza się ze wzoru:

• Gdy znasz liczbę paczek:

Paczkolata = paczki dziennie x lata palenia

• Gdy znasz liczbę pojedynczych papierosów (przyjmując 1 paczkę = 20 sztuk):

Paczkolata = liczba papierosów dziennie / 20 x lata palenia

Jeden paczkorok oznacza palenie jednej paczki, czyli 20 papierosów dziennie przez rok.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – jak można skorzystać ze świadczenia w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc?

Na bezpłatne badanie NDTK w ramach programu profilaktyki raka płuca nie będzie potrzebne skierowanie od lekarza. Aby skorzystać z programu, pacjent będzie mógł zgłosić się bezpośrednio do placówki medycznej, która podpisze z NFZ umowę na jego realizację.

Pierwsze zapisy mają ruszyć w październiku 2026 r., po zakończeniu konkursów prowadzonych obecnie przez wojewódzkie oddziały NFZ. W praktyce procedura będzie wyglądała następująco:

1. wybierz placówkę realizującą program profilaktyki raka płuca – lista ośrodków będzie dostępna po rozstrzygnięciu konkursów i podpisaniu umów z NFZ;
2. skontaktuj się bezpośrednio z wybraną placówką i umów wizytę kwalifikującą – skierowanie od lekarza POZ ani specjalisty nie będzie potrzebne;
3. weź udział w wizycie kwalifikującej, podczas której zostaną ocenione m.in. wiek, historia palenia wyrażona w paczkolatach oraz ewentualne dodatkowe czynniki ryzyka;
4. po zakwalifikowaniu do programu wykonaj bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej (NDTK);
5. wynik badania zostanie omówiony z lekarzem, który w zależności od wykrytych zmian określi dalsze postępowanie lub termin kolejnego badania kontrolnego.

Informacji o placówkach realizujących program będzie można również szukać za pośrednictwem NFZ. Telefoniczna Informacja Pacjenta działa pod bezpłatnym numerem 800 190 590.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – kto nie zostanie zakwalifikowany do nowego programu profilaktyki raka płuc?

Nie każda osoba spełniająca kryterium wieku i historii palenia będzie mogła skorzystać z bezpłatnego badania NDTK. Program przewiduje kilka sytuacji, w których pacjent zostanie z niego wyłączony. Dotyczy to:

• osób z rozpoznanym rakiem płuca lub inną chorobą nowotworową obejmującą układ oddechowy, a także pozostających w trakcie pięcioletniego monitorowania po zakończeniu leczenia;
• osób, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy miały wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej;
• osób z przeciwwskazaniami do wykonania NDTK, np. w stanie ogólnym uniemożliwiającym przeprowadzenie wymaganej diagnostyki;
• osób, u których występują niepokojące objawy kliniczne, takie jak krwioplucie, chrypka, niezamierzona utrata masy ciała lub przewlekły kaszel utrzymujący się dłużej niż 8 tygodni.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat - ile można zaoszczędzić, dzięki nowemu programowi profilaktycznemu w ramach NFZ?

Przede wszystkim warto podkreślić, że to nie oszczędność, ale profilaktyka raka płuca i możliwość wykrycia choroby na wczesnym etapie powinny być najważniejszym powodem skorzystania z bezpłatnego badania NDTK. Niskodawkowa tomografia komputerowa pozwala wykryć niewielkie zmiany w płucach jeszcze zanim pojawią się charakterystyczne objawy choroby. Od drugiej połowy października 2026 r. osoby spełniające kryteria nowego programu profilaktycznego będą mogły wykonać takie badanie bezpłatnie w ramach NFZ i bez skierowania.

Warto jednak zwrócić uwagę również na finansowy wymiar programu. Prywatne wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej płuc kosztuje obecnie kilkaset złotych. Przykładowo w TK MEDICA za niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej wykonywaną jako badanie przesiewowe trzeba zapłacić 350 zł. Z kolei Szpital Eskulap w Osielsku wycenia badanie TK niskiej dawki płuc na 450 zł. Oznacza to, że wykonując NDTK bezpłatnie w ramach programu, pacjent może uniknąć wydatku rzędu kilkuset złotych.

Podobną wartość pokazują również wyliczenia Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. W analizie kosztów programu AOTMiT przyjęła dwa warianty wyceny całej procedury, obejmującej wizytę kwalifikującą, badanie NDTK z opisem oraz wizytę wynikową. W pierwszym wariancie koszt całej ścieżki wyniósł 381 zł – 41 zł za wizytę kwalifikującą, 273 zł za NDTK z opisem oraz 67 zł za wizytę wynikową. W drugim wariancie koszt oszacowano na 401,76 zł, przy wyższej wycenie samego badania NDTK z opisem. W praktyce oznacza to, że skorzystanie z bezpłatnego programu może oznaczać oszczędność około 400 zł.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – dlaczego profilaktyczne badania w kierunku raka płuc są tak ważne?

NFZ wyjaśnia, dlaczego profilaktyka raka płuca jest tak istotna:

• Rak płuca we wczesnym stadium najczęściej nie daje charakterystycznych objawów, dlatego choroba bywa wykrywana dopiero na bardziej zaawansowanym etapie.
• Każdego roku w Polsce diagnozuje się około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca.
• Blisko 26 tys. osób rocznie umiera z powodu raka płuca, a nowotwór ten odpowiada za ponad jedną piątą wszystkich zgonów spowodowanych chorobami nowotworowymi.
• Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu – z paleniem papierosów wiąże się około 85–90 proc. przypadków raka płuca.
• Pierwsze symptomy mogą przypominać zwykłą infekcję dróg oddechowych, dlatego łatwo je zbagatelizować.
• Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) pozwala wykryć niewielkie zmiany w płucach jeszcze zanim pojawią się objawy, co zwiększa szansę na rozpoznanie choroby na wczesnym etapie.

"Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ znacznie zwiększa to szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył to świadczenie do programów profilaktycznych na NFZ" – wyjaśnia lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ.

Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. 2026 poz. 976)