Dziennik.pl logo
W określeniu uprawnień pracowniczych oraz prawa do minimalnej emerytury kluczową rolę odgrywa staż pracy. Od 2026 roku obowiązują przełomowe przepisy, które wliczają do niego także umowy zlecenia i działalność gospodarczą. Sprawdź, co dokładnie liczy się do stażu pracy, a co do emerytury, oraz jak pobrać zaświadczenie z ZUS.

Czym jest staż pracy i dlaczego trzeba rozróżnić dwa pojęcia?

W potocznym języku pojęciem „stażu pracy” określa się dwie zupełnie różne kwestie, co często prowadzi do nieporozumień:

  • Staż pracowniczy (kodeksowy). To okresy zatrudnienia i aktywności zawodowej, od których zależą Twoje uprawnienia u pracodawcy, takie jak wymiar urlopu wypoczynkowego (20 lub 26 dni), długość okresu wypowiedzenia, nagroda jubileuszowa, odprawa czy dodatek stażowy.
  • Staż emerytalny (ubezpieczeniowy). To suma okresów składkowych i nieskładkowych w ZUS, która decyduje wyłącznie o prawie do emerytury minimalnej oraz o ustaleniu kapitału początkowego (dla osób pracujących przed 1999 rokiem).

Co wlicza się do stażu pracy od 2026 roku?

Przez lata staż pracowniczy obejmował niemal wyłącznie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Od 1 stycznia 2026 roku w sektorze publicznym oraz od 1 maja 2026 roku w firmach prywatnych obowiązują jednak znowelizowane przepisy Kodeksu pracy. Do stażu pracy wlicza się obecnie również okresy sprzed wejścia w życie ustawy, pod warunkiem ich udokumentowania. Oprócz pracy na etacie do stażu pracy zalicza się dziś:

  • prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej (w tym okres korzystania z tzw. „ulgi na start” oraz zawieszenia firmy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem),
  • wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług oraz umowy agencyjnej (również w okresie studiów do 26. roku życia, mimo braku składek ZUS),
  • współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej lub wykonywaniu umowy zlecenia (jako osoba współpracująca),
  • członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych,
  • udokumentowaną pracę zarobkową za granicą (również na innej podstawie niż umowa o pracę),
  • okresy czynnej służby wojskowej,
  • urlop wychowawczy,
  • okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendiów szkoleniowych i stażowych z urzędu pracy,
  • pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym lub w gospodarstwie współmałżonka,
  • okres, za który sąd przyznał wynagrodzenie pracownikowi przywróconemu do pracy (jeśli podjął zatrudnienie), oraz okres skróconego wypowiedzenia z winy pracodawcy, za który wypłacono odszkodowanie.

Ile lat dolicza się za ukończoną szkołę?

Do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wlicza się także czas nauki (nie dotyczy to jednak stażu emerytalnego, gdzie liczą się jedynie okresy studiów wyższych do 1999 roku). Z tytułu ukończenia szkoły dolicza się:

  • 3 lata – po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej,
  • 4 lata – po ukończeniu liceum ogólnokształcącego,
  • 5 lat – po ukończeniu technikum lub średniej szkoły zawodowej,
  • 6 lat – po ukończeniu szkoły policealnej,
  • 8 lat – po ukończeniu szkoły wyższej.

Ważne: Okresy nauki nie sumują się. Jeśli ukończyłeś liceum, a następnie studia, do stażu urlopowego dolicza się łącznie 8 lat, a nie 12. Gdy pracownik jednocześnie uczył się i pracował na etacie, uwzględnia się okres korzystniejszy. Podobna zasada dotyczy nakładających się na siebie umów (np. etatu i zlecenia) – do stażu wlicza się tylko jeden, najkorzystniejszy okres.

Czego nie wlicza się do stażu pracy?

Mimo dużej reformy z 2026 roku, poza katalogiem okresów zaliczanych do stażu pracowniczego nadal pozostają:

  • umowy o dzieło (nie są one oskładkowane i nie dają uprawnień ani pracowniczych, ani emerytalnych),
  • urlop bezpłatny,
  • nieudokumentowana praca (np. praca „na czarno” lub okresy zlecenia i działalności, których pracownik nie potwierdzi odpowiednimi dokumentami u pracodawcy w wyznaczonym terminie 24 miesięcy od wejścia przepisów w życie).

Emerytura a staż pracy – jak to działa w ZUS?

W nowym systemie emerytalnym prawo do samego świadczenia zależy wyłącznie od osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) oraz odprowadzenia choćby jednej składki. Wysokość emerytury wynika natomiast bezpośrednio ze zgromadzonego kapitału w ZUS podzielonego przez średnie dalsze trwanie życia. Staż ubezpieczeniowy ma jednak kluczowe znaczenie przy emeryturze minimalnej. Aby państwo dopłaciło do najniższego świadczenia, trzeba udowodnić:

  • 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych – w przypadku kobiet,
  • 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych – w przypadku mężczyzn.

Uwaga: Wliczenie do stażu pracy zlecenia czy działalności gospodarczej od 2026 roku daje pracownikom więcej urlopu i wyższe dodatki w firmie, ale nie zmienia zasad obliczania emerytury – w ZUS oskładkowane zlecenia i działalność gospodarcza już wcześniej były traktowane jako okresy składkowe. Wyjątkiem jest m.in. „ulga na start” – wlicza się do stażu urlopowego, ale nie do stażu emerytalnego, ponieważ przedsiębiorca nie opłaca wtedy składek emerytalno-rentowych.

Jak sprawdzić i udokumentować swój staż pracy?

Informacje o przebiegu ubezpieczeń i okresach składkowych można sprawdzić bez wychodzenia z domu po zalogowaniu się na swoje konto na platformie PUE / eZUS. Jeśli chcesz uzyskać oficjalne zaświadczenie z ZUS (np. po to, by przedstawić je pracodawcy i doliczyć wcześniejsze umowy zlecenia lub działalność do stażu urlopowego), musisz złożyć elektroniczny wniosek:

  • Formularz USP – służy do potwierdzenia okresów ubezpieczenia (m.in. zleceń i działalności gospodarczej) przypadających od 1 stycznia 1999 roku.
  • Formularz US-7 – służy do potwierdzenia przebiegu ubezpieczeń za okresy sprzed 1 stycznia 1999 roku.

Zaświadczenie generowane jest w systemie PUE/eZUS. W przypadku okresów, których ZUS nie ma w swoich rejestrach (np. praca za granicą lub nieoskładkowane umowy zlecenia zawarte w czasie studiów przed 26. rokiem życia), pracownik może udowodnić je przed pracodawcą za pomocą własnych dokumentów, takich jak umowy, rachunki, potwierdzenia przelewów czy zagraniczne świadectwa pracy.

Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Źródło dziennik.pl
Anna Kot-Spyra
Anna Kot-Spyra

Absolwentka filologii polskiej (ze specjalnością komunikacja społeczna) na Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej oraz dziennikarstwa (ze specjalnością dziennikarstwo 2.0) na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Blogerka, social media freak, miłośniczka fotografii, podróży, escape roomów i… kotów (bo nazwisko zobowiązuje). Wcześniej dziennikarka Wirtualnej Polski, redaktorka magazynu, copywriterka, freelance pisarka dla "Faktu" i "Newsweeka", a także project managerka. Wielbicielka włoskiej kuchni, a także szeroko rozumianej sfery beauty. Autorka licznych publikacji o tematyce gospodarczej i emerytalnej. Z Grupą INFOR związana od 2023 roku.

Link do profilu autorki na LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/anna-kot-spyra-04061b18b/

Zobacz wszystkie artykuły tego autoraJesienny front nad Polską. W środę 18 listopada parasol i ciepła kurtka nie wystarczą »
Zapisz się na newsletter
Najważniejsze wydarzenia polityczne i społeczne, istotne wiadomości kulturalne, najlepsza rozrywka, pomocne porady i najświeższa prognoza pogody. To wszystko i wiele więcej znajdziesz w newsletterze Dziennik.pl. Trzymamy rękę na pulsie Polski i świata. Zapisz się do naszego newslettera i bądź na bieżąco!

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj