Spadła liczba kontroli ZUS u przedsiębiorców, za to nieprawidłowości wykrywane są dużo częściej niż jeszcze kilka lat temu. Ponad 90 proc. kontroli w firmach kończy się wykryciem nieprawidłowości. To skutek prawidłowego typowania podmiotów do kontroli.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadza obecnie znacznie mniej kontroli u przedsiębiorców niż kilka lat temu, ale wykrywa nieprawidłowości częściej niż kiedykolwiek wcześniej. To efekt skutecznej analizy danych i typowania do kontroli tych podmiotów, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe.
Tylko od stycznia do sierpnia 2026 r. stwierdzono nieprawidłowości w ponad 90 proc. przeprowadzonych kontroli.
ZUS kontroluje płatników składek. W ponad 90 proc. firm wykrywa nieprawidłowości
Od stycznia do sierpnia 2026 r. pracownicy ZUS przeprowadzili 20 529 kontroli płatników składek. Wykryli oni nieprawidłowości w 18 495 przypadkach, co oznacza skuteczność na poziomie 90,1 proc.
W 15 697 kontrolach stwierdzone nieprawidłowości miały wymiar finansowy. Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł.
Zdecydowaną większość tej kwoty stanowiły ustalenia związane z nieprawidłowym naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne – 369,6 mln zł. Kolejne 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Coraz mniej kontroli, za to większe efekty
Jeszcze kilka lat temu ZUS prowadził rocznie około 60 tys. kontroli. W 2017 r. było ich ponad 60,8 tys., a w 2018 r. blisko 59 tys. Dziś kontroli jest znacznie mniej, ale ich skuteczność wyraźnie wzrosła. W 2017 r. nieprawidłowości stwierdzano w 65 proc. kontroli. Obecnie wynik ten przekracza 90 proc.
To efekt konsekwentnego odchodzenia od szeroko zakrojonych działań kontrolnych na rzecz precyzyjnego typowania podmiotów. ZUS wykorzystuje informacje zgromadzone w swoich systemach, analizę danych oraz modele ryzyka. Dzięki temu inspektorzy kontroli ZUS sprawdzają przede wszystkim te podmioty, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe
- wyjaśnia ZUS.
ZUS nie kontroluje wszystkich. Skupia się na tych, w których ryzyko nieprawidłowości jest największe
Skuteczność tego podejścia potwierdzają również wyniki finansowe. W 2017 r. średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. Obecnie przekracza 18 tys. zł. Oznacza to, że każda kontrola przynosi dziś średnio trzykrotnie wyższy efekt niż dziewięć lat temu.
–Dane za 8 miesięcy 2026 r. pokazują, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności
– mówi Szymon Kasprowski, główny inspektor kontroli ZUS.
– Dzięki temu działania kontrolne koncentrują się przede wszystkim tam, gdzie ryzyko wystąpienia nieprawidłowości jest największe – dodaje.
ZUS stale rozwija narzędzia analityczne i wykorzystuje coraz szerszy zakres danych. Oprócz informacji zgromadzonych w swoich systemach, korzysta również z danych dostępnych w rejestrach publicznych. Pozwala to skuteczniej identyfikować przypadki wymagające szczegółowej weryfikacji.
Przykład
Wykrywane nieprawidłowości dotyczą często zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżania podstaw wymiaru składek, nieprawidłowego rozliczania osób pracujących dla własnego pracodawcy oraz wykorzystywania różnych form zatrudnienia, aby ograniczyć obciążenia składkowe.
Szczególną uwagę ZUS zwraca na rynek pracy platformowej, gdzie pojawiają się skomplikowane modele zatrudnienia, a także na branże charakteryzujące się dużą rotacją pracowników i dużym wykorzystaniem umów cywilnoprawnych. W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w usługach ochroniarskich.
Co obejmują kontrole ZUS?
Kontrole płatników składek obejmują m.in. prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz wykonywania innych obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Ich celem jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale przede wszystkim zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. Prawidłowo opłacone składki wpływają na wysokość świadczeń w razie choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.
Większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstaw wymiaru składek. Są to m.in. spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji. Takie nieprawidłowości można zwykle szybko usunąć. Wystarczy złożyć dokumenty korygujące i uregulować należności.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Źródło dziennik.pl
Powiązane
oprac. Beata Jasina-Wojtalak
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.
Zobacz
|