Nowe 400 plus dla osób od 50 do 74 roku życia. Program rusza już w październiku 2026

Rak płuca wykrywany jest zbyt późno. Kto jest najbardziej narażony?

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 rok w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca rocznie. Nowotwór ten pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów onkologicznych. Każdego roku umiera z jego powodu blisko 26 tys. osób, co stanowi ponad 20 proc. wszystkich zgonów spowodowanych chorobami nowotworowymi. Prognozy nie napawają optymizmem. Szacuje się, że do 2029 roku liczba nowych diagnoz może wzrosnąć nawet do 32,5 tys. rocznie. Za zdecydowaną większość przypadków raka płuca odpowiada palenie tytoniu, z którym związanych jest około 85-90 proc. zachorowań.

Trudności z wczesnym rozpoznaniem raka płuca

Wykrycie raka płuca we wczesnym stadium stanowi duże wyzwanie, ponieważ nowotwór może rozwijać się przez wiele miesięcy, nie powodując wyraźnych dolegliwości. Zdarza się, że zmiany chorobowe zostają zauważone przypadkowo, podczas badań obrazowych przeprowadzanych z innych wskazań medycznych. Sytuację dodatkowo utrudnia fakt, że początkowe objawy raka płuca często przypominają symptomy typowe dla infekcji układu oddechowego. Kaszel, osłabienie czy duszności bywają więc bagatelizowane lub uznawane za oznaki przeziębienia. W rezultacie u znacznej części pacjentów diagnoza stawiana jest dopiero na bardziej zaawansowanym etapie choroby.

Objawy raka płuca – na co zwrócić uwagę?

Rak płuca we wczesnym stadium często przebiega bez wyraźnych objawów, dlatego choroba może pozostawać niezauważona przez długi czas. Dopiero w miarę rozwoju nowotworu pojawiają się dolegliwości związane z układem oddechowym, a w bardziej zaawansowanych przypadkach również symptomy spowodowane zajęciem sąsiednich tkanek i narządów. Do objawów, które mogą wskazywać na rozwój raka płuca, należą między innymi:

• długotrwały kaszel lub zmiana jego dotychczasowego charakteru, zwłaszcza u osób palących papierosy,
• duszności i trudności w swobodnym oddychaniu,
• odkrztuszanie wydzieliny z domieszką krwi, czyli krwioplucie,
• często powracające infekcje i stany zapalne dróg oddechowych,
• ból odczuwany w klatce piersiowej,
• dolegliwości bólowe barku, którym mogą towarzyszyć zmiany dotyczące oczu, szczególnie w przypadku guzów rozwijających się w szczytowej części płuca,
• utrzymująca się chrypka, mogąca wynikać z ucisku lub uszkodzenia nerwu krtaniowego wstecznego,
• opuchlizna twarzy i szyi, czasami obejmująca również ręce,
• wyraźnie poszerzone i stale wypełnione żyły szyjne oraz powierzchowne naczynia żylne widoczne na klatce piersiowej.

Wystąpienie tych objawów nie musi oznaczać choroby nowotworowej, jednak wymaga konsultacji lekarskiej, szczególnie jeśli dolegliwości utrzymują się lub nasilają.

Od drugiej połowy października 2026 r. nowe świadczenie dla palaczy w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc – osoby w wieku od 50 do 74 lat będą mogli wykonać bezpłatne badanie NDTK (niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej)

Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) to badanie obrazowe, które umożliwia wykrycie niewielkich zmian w płucach, również na etapie, gdy nowotwór nie powoduje jeszcze żadnych niepokojących dolegliwości. Dzięki szczegółowym obrazom klatki piersiowej lekarz może zauważyć zmiany wymagające dodatkowej diagnostyki lub regularnej kontroli. Metoda ta odgrywa ważną rolę we wczesnym wykrywaniu raka płuca u osób należących do grup podwyższonego ryzyka.

Najważniejsze cechy niskodawkowej tomografii komputerowej to:

• mniejsza ekspozycja na promieniowanie – podczas NDTK wykorzystywana jest znacznie niższa dawka promieniowania niż w przypadku standardowej tomografii komputerowej klatki piersiowej, przy zachowaniu jakości obrazu wystarczającej do oceny zmian w płucach;
• możliwość wykrywania zmian przed wystąpieniem objawów – badanie pozwala zidentyfikować nieprawidłowości, zanim pojawią się kaszel, duszności czy inne symptomy choroby. Z tego powodu NDTK stosuje się w badaniach przesiewowych osób szczególnie zagrożonych rakiem płuca;
• bezbolesny i nieinwazyjny przebieg – badanie polega na wykonaniu serii obrazów klatki piersiowej za pomocą tomografu komputerowego. Nie wymaga zabiegów chirurgicznych ani naruszania tkanek pacjenta;
• kompleksowa opieka w ramach programu – wykonanie tomografii jest jednym z kilku etapów profilaktyki. Najpierw pacjent odbywa konsultację kwalifikacyjną, następnie przechodzi badanie NDTK, a po otrzymaniu wyniku spotyka się z lekarzem, który przedstawia zalecenia dotyczące dalszego postępowania. W zależności od wskazań program może obejmować także kolejne badania kontrolne i długoterminową obserwację.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat. Kto będzie mógł skorzystać?

Nie każda osoba między 50. a 74. rokiem życia będzie mogła skorzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej płuc. O zakwalifikowaniu do programu zdecyduje lekarz podczas wizyty, na której uwzględni wiek pacjenta, liczbę wypalonych w przeszłości papierosów oraz występowanie dodatkowych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na raka płuca. Zgodnie z zasadami programu badania NDTK będą wykonywane:

• raz na 12 miesięcy u osób w wieku 55-74 lat, które mają historię palenia wynoszącą minimum 20 paczkolat i nadal palą papierosy lub zaprzestały palenia nie dawniej niż 15 lat temu;
• raz na 12 miesięcy u osób w wieku 50-54 lat, które wypaliły co najmniej 20 paczkolat, nadal palą albo rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat, a jednocześnie występuje u nich przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka. Może nim być m.in. minimum dwuletnia praca w warunkach narażenia na azbest, krzemionkę, nikiel, chrom, kadm lub spaliny silników Diesla, kontakt z radonem, wcześniejsze zachorowanie na określone rodzaje nowotworów, rak płuca u najbliższego członka rodziny bądź przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP);
• raz na 12 miesięcy u pacjentów w wieku 55-74 lat po zakończonym leczeniu raka płuca, którzy mają za sobą pięcioletni okres obserwacji po terapii i spełniają wymagania dotyczące historii palenia;
• u uczestników pozostających pod dalszą kontrolą w ramach programu, jeśli lekarz uzna, że konieczne jest ponowne wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej. Częstotliwość kolejnych badań będzie wówczas ustalana indywidualnie, z uwzględnieniem wcześniejszych wyników oraz obowiązujących wytycznych.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – czym są paczkolata?

Paczkolata to wskaźnik pozwalający oszacować, jak duża była łączna ekspozycja danej osoby na dym tytoniowy. Przy jego wyliczaniu bierze się pod uwagę zarówno średnią liczbę papierosów wypalanych każdego dnia, jak i liczbę lat palenia.

Paczkolata można obliczyć na dwa sposoby:

Jeśli znamy liczbę wypalanych paczek dziennie:

• Paczkolata = liczba paczek wypalanych dziennie × liczba lat palenia

Jeśli znamy liczbę wypalanych papierosów dziennie (zakładając, że paczka zawiera 20 sztuk):

• Paczkolata = (liczba papierosów wypalanych dziennie ÷ 20) × liczba lat palenia

Jeden paczkorok odpowiada wypalaniu jednej paczki papierosów dziennie przez 12 miesięcy. Przykładowo osoba, która przez 20 lat paliła 20 papierosów dziennie, ma historię palenia wynoszącą 20 paczkolat.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – jak można skorzystać ze świadczenia w ramach nowego programu profilaktyki raka płuc?

Osoby zainteresowane udziałem w programie profilaktyki raka płuca będą mogły skorzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej bez konieczności uzyskania skierowania od lekarza. Wystarczy zgłosić się do placówki medycznej, która ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację programu.

Pierwsza rejestracja pacjentów została zaplanowana na październik 2026 r. Uruchamianie zapisów w poszczególnych ośrodkach będzie uzależnione od zakończenia postępowań konkursowych i zawarcia kontraktów z NFZ. Aby skorzystać z bezpłatnego badania, należy:

1. znaleźć placówkę uczestniczącą w programie – wykaz ośrodków będzie udostępniany po rozstrzygnięciu konkursów i podpisaniu odpowiednich umów z NFZ (podpisano już umowy w województwach: świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim - w ciągu kilku tygodni lista placówek realizujących program będzie się wydłużać);
2. umówić się na konsultację kwalifikacyjną – wystarczy skontaktować się z wybraną placówką. Nie trzeba wcześniej odwiedzać lekarza rodzinnego ani specjalisty po skierowanie;
3. przejść kwalifikację do programu – podczas wizyty zostaną zweryfikowane m.in. wiek pacjenta, historia palenia papierosów, liczba paczkolat oraz dodatkowe czynniki ryzyka zachorowania;
4. wykonać bezpłatne badanie NDTK – osoby spełniające kryteria programu zostaną skierowane na niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej;
5. skonsultować wynik z lekarzem – specjalista oceni uzyskane obrazy i zdecyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, obserwacja czy kolejne badanie kontrolne.

Informacje dotyczące placówek prowadzących badania będzie można uzyskać również bezpośrednio w NFZ. Pacjenci mogą skorzystać z bezpłatnej infolinii pod numerem 800 190 590, gdzie dostępne są informacje o świadczeniach finansowanych przez Fundusz.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – kto nie zostanie zakwalifikowany do nowego programu profilaktyki raka płuc?

Samo spełnienie wymagań dotyczących wieku i historii palenia papierosów nie gwarantuje zakwalifikowania do bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej. Zasady programu profilaktyki raka płuca określają również przeciwwskazania i okoliczności wykluczające udział w badaniach przesiewowych. Z programu nie będą mogły skorzystać:

• osoby ze zdiagnozowanym rakiem płuca lub innym nowotworem układu oddechowego, a także pacjenci, którzy nie zakończyli jeszcze pięcioletniego okresu obserwacji po leczeniu onkologicznym;
• osoby, które w ciągu ostatniego roku przeszły tomografię komputerową klatki piersiowej – wykonanie takiego badania w okresie poprzednich 12 miesięcy wyklucza udział w programie;
• pacjenci z przeciwwskazaniami do przeprowadzenia NDTK, w tym osoby, których stan zdrowia uniemożliwia wykonanie niezbędnych badań diagnostycznych;
• osoby zgłaszające objawy mogące wskazywać na rozwój choroby nowotworowej, takie jak odkrztuszanie krwi, utrzymująca się chrypka, niewyjaśniony spadek masy ciała czy kaszel trwający ponad osiem tygodni.

Warto podkreślić, że wykluczenie z programu przesiewowego nie oznacza braku możliwości wykonania badań w ramach NFZ. Osoby z niepokojącymi objawami powinny zgłosić się do lekarza, który oceni konieczność przeprowadzenia diagnostyki w odpowiednim trybie.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat - ile można zaoszczędzić, dzięki nowemu programowi profilaktycznemu w ramach NFZ?

Osoby decydujące się na wykonanie niskodawkowej tomografii komputerowej prywatnie muszą liczyć się z wydatkiem wynoszącym kilkaset złotych. Przykładowo w placówce TK MEDICA przesiewowe badanie NDTK klatki piersiowej kosztuje 350 zł, natomiast Szpital Eskulap w Osielsku oferuje tomografię komputerową płuc z zastosowaniem niskiej dawki promieniowania za 450 zł. Udział w programie finansowanym przez NFZ pozwala więc uniknąć takiego kosztu.

Zbliżone kwoty wynikają z kalkulacji przygotowanych przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT). W analizie uwzględniono dwa warianty kosztów pełnej ścieżki diagnostycznej, na którą składają się konsultacja kwalifikacyjna, wykonanie NDTK wraz z opisem oraz wizyta po otrzymaniu wyniku. W pierwszym wariancie łączny koszt oszacowano na 381 zł, z czego 41 zł przypadało na kwalifikację, 273 zł na tomografię z opisem, a 67 zł na konsultację wynikową. W drugim wariancie całkowita wycena wyniosła 401,76 zł, co wynikało z przyjęcia wyższego kosztu badania obrazowego.

Oznacza to, że osoba korzystająca z bezpłatnego programu profilaktyki raka płuca może zaoszczędzić około 400 zł, a przede wszystkim zyskać szansę na wykrycie ewentualnych zmian nowotworowych na etapie, na którym możliwości skutecznego leczenia są większe.

Bezpłatne badanie NDTK dla palaczy w wieku od 50 do 74 lat – dlaczego profilaktyczne badania w kierunku raka płuc są tak ważne?

Narodowy Fundusz Zdrowia wskazuje, dlaczego regularna profilaktyka i wczesne wykrywanie raka płuca mają tak duże znaczenie dla zdrowia i życia pacjentów:

• rak płuca w początkowej fazie rozwoju zwykle nie powoduje wyraźnych dolegliwości, przez co rozpoznanie często następuje dopiero wtedy, gdy nowotwór jest już zaawansowany;
• w Polsce każdego roku stwierdza się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca;
• rocznie z powodu tego nowotworu umiera blisko 26 tys. osób. Rak płuca odpowiada tym samym za ponad 20 proc. wszystkich zgonów związanych z chorobami nowotworowymi;
• palenie papierosów pozostaje głównym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania – szacuje się, że z używaniem tytoniu związanych jest około 85–90 proc. przypadków raka płuca;
• początkowe objawy choroby bywają mylone z infekcją układu oddechowego, dlatego pacjenci często nie traktują ich jako sygnału wymagającego dokładniejszej diagnostyki;
• niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) umożliwia wykrycie drobnych nieprawidłowości w płucach jeszcze przed wystąpieniem objawów, zwiększając prawdopodobieństwo rozpoznania nowotworu na wczesnym etapie.

"Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ znacznie zwiększa to szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył to świadczenie do programów profilaktycznych na NFZ" – wyjaśnia lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ.

Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. 2026 poz. 976)