Przepisy wyposażyły ZUS w narzędzia pozwalające kontrolować wypłacane świadczenia. Może on sprawdzać prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wykorzystania zwolnień lekarskich, ograniczać podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego oraz obniżać o 25 proc. wysokość zasiłku chorobowego i opiekuńczego za okres od 8. dnia orzeczonej niezdolności do pracy do dnia dostarczenia zwolnienia.

Od stycznia do marca 2008 r. lekarze orzecznicy ZUS przeprowadzili 63,0 tys. badań osób posiadających zwolnienie lekarskie celem sprawdzenia prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy. Z danych ZUS wynika, że w wyniku kontroli wydano 5,9 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłku chorobowego. Oznacza to, że 9,4 proc. badanych uznano za zdolnych do pracy, natomiast 6,5 tys. osobom wydano orzeczenie o potrzebie rehabilitacji. Kwota wstrzymanych z tego tytułu zasiłków osiągnęła 921,7 tys. zł.

W ramach kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich pracownicy ZUS od stycznia do marca 2008 r. skontrolowali 17,5 tys. osób, pozbawiając prawa do zasiłku 621 osób i cofnęli zasiłki w kwocie 804,6 tys. zł.

Kolejnym narzędziem ZUS jest ograniczenie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego do 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia. W omawianym okresie obniżono z tego tytułu wypłaty o 16 852,5 tys. zł, a dotyczyło to 22,4 tys. osób.

Ponadto elementem dyscyplinującym ubezpieczonych jest obniżanie o 25 proc. wysokości zasiłku chorobowego i opiekuńczego za okres od 8. dnia orzeczonej niezdolności do pracy do dnia dostarczenia zwolnienia. Obniżenie to ma miejsce w przypadku nie dostarczenia płatnikowi zaświadczenia lekarskiego w ciągu 7 dni od jego otrzymania. Z tego tytułu do marca 2008 r. obniżono wypłaty zasiłków o 1 835,8 tys. zł.

Łącznie kwota obniżonych i cofniętych świadczeń od stycznia do końca marca 2008 r. wyniosła 20 414,6 tys. zł.