Nauczyciele mogą przejść na wcześniejszą emeryturę korzystając z przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz na zasadach określonych w Karcie Nauczyciela. Zacznijmy może od Karty Nauczyciela – jakie warunki trzeba spełnić, by starać się o świadczenie?
Gabriela Zgajewska: Na podstawie Karty Nauczyciela można przejść na wcześniejszą emeryturę bez względu na wiek. Wymaga się natomiast, aby osoba zainteresowana legitymowała się co najmniej 30-letnim okresem zatrudnienia (składkowym i nieskładkowym), w tym co najmniej 20-letnim okresem pracy „przy tablicy” albo 25-letnim okresem zatrudnienia i 20-letnią pracą w szkolnictwie specjalnym. Te dwadzieścia lat pracy nauczycielskiej musi być wykonywane co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy. Dodatkowym warunkiem do spełnienia jest również warunek rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela.

Aby skorzystać z prawa do emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek, osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. musi spełnić warunki stażowe, o których wspomniałam, do końca tego roku. Natomiast rozwiązanie stosunku pracy i złożenie wniosku o świadczenie może nastąpić po 31 grudnia 2008 r.

A jakie warunki stawia przed nauczycielami ustawa emerytalna?
W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. i przed 1 stycznia 1969 r. przepisy ustawy odnoszą się wyłącznie do kobiet, które - aby otrzymać wcześniejszą emeryturę - do końca 2008 r. powinny ukończyć 55 lat oraz mieć co najmniej 20 lat pracy, w tym co najmniej 15 lat pracy nauczycielskiej w pełnym wymiarze czasu pracy. Prawo do wcześniejszej emerytury wynika w tym przypadku zarówno z ustawy emerytalnej jak i rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Ponadto nauczyciele mogą przejść na wcześniejszą emeryturę na ogólnych zasadach, przewidzianych dla pracowników, czyli np. kobieta która do 31 grudnia 2008 r. ukończy wiek 55 lat i będzie posiadała co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy.

Przypomnijmy, że dla osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. nie ma żadnych dat granicznych do których należałoby spełnić warunki, aby otrzymać prawo do wcześniejszej emerytury, w tym emerytury nauczycielskiej.

A co z umową o pracę?
W przypadku wcześniejszej emerytury nie wymaga się rozwiązania stosunku pracy dla potrzeb przyznania prawa do świadczenia. Jednak, by ZUS mógł rozpocząć faktyczną wypłatę emerytury, trzeba rozwiązać umowę o pracę.

Co z nauczycielami, którzy przystąpili do OFE?
Nauczyciel, który przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, aby otrzymać emeryturę, wraz z wnioskiem o to świadczenie powinien złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE do budżetu państwa. Treść takiego wniosku zawarta jest w pkt. 13 formularza „Wniosek o emeryturę i rentę z tytułu niezdolności do pracy” (formularz o symbolu ZUS Rp-1).

Należy również pamiętać, że jeżeli nauczyciel urodzony po 31 grudnia 1948 r., chce mieć liczoną emeryturę według dotychczasowych tzw. starych zasad, wniosek do ZUS powinien złożyć przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna).

Czy jest jeszcze jakaś inna możliwość?
Tak, wynika ona również z ustawy emerytalnej i przepisów wymienionego rozporządzenia. I tak osoba, urodzona po 31 grudnia 1948 r., która na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymowała się co najmniej 20 letnim stażem pracy w przypadku kobiety i 25 letnim stażem w przypadku mężczyzny – w tym ma co najmniej 15 lat pracy nauczycielskiej w pełnym wymiarze CSU pracy – to taka osoba może przejść na wcześniejszą emeryturę po osiągnięciu obniżonego wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 55 lat , a dla mężczyzn 60 lat. Wymagany jest również warunek rozwiązanania stosunek pracy oraz nieprzystąpienia do OFE.

Praca nauczycielska to tzw. praca wykonywana w szczególnym charakterze. Czy do wymaganych 15, czy też 20 lat pracy nauczycielskiej można wliczyć inną pracę wykonywaną w szczególnym charakterze np. pracę dziennikarską?
Do pracy nauczycielskiej nie możemy zaliczyć innej pracy wykonywanej w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Istotne jest również to, że do tych wymaganych 15 lub 20 lat pracy nauczycielskiej nie mogą być zaliczone przypadające po 15 listopada 1991 r. okresy niewykonywania pracy za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia w razie choroby i macierzyństwa, np. okresy urlopu dla poratowania zdrowia lub okresy pobierania zasiłków chorobowych.

Artykuł opracowany przez ekspertów centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.