Sprzedaż Energi i Enei rozpaliła umysły ekspertów, polityków i ekonomistów. W cieniu ideologicznej wojny o sens prywatyzacji za państwowe pieniądze kolejne elektrownie zamykają stare bloki. Do 2015 r. z systemu zniknie jedna trzecia mocy. Połknięcie Energi przez Polską Grupę Energetyczną PGE i francusko-polski wyścig po Eneę zagościły na czołówkach gazet. Po pierwsze, bo oto jedna państwowa spółka kupuje drugą państwową firmę i płaci – bagatela – 7,5 mld zł.

Po drugie, ponieważ trzecią pod względem wielkości grupę energetyczną w kraju może przejąć firma kontrolowana przez Paryż i robiąca ponad naszymi głowami interesy z Rosjanami i Niemcami. Prawda jest jednak taka, że dopóki w gniazdkach płynie prąd, Polaków nie interesuje, kto, z kim i dlaczego. Chyba że może mieć to wpływ na wysokość rachunków. Tutaj obie transakcje mają wspólny mianownik: ostatnie dwudziestolecie pokazuje, że bez względu na właściciela działające w Polsce elektrownie inwestują niechętnie albo wcale.

Słono zapłacimy za te zaniechania. Już w 2012 r. w polskich domach zaczną gasnąć żarówki. A to dopiero początek. Jak pokazują dane zebrane przez Społeczną Radę Narodowego Programu Redukcji Emisji, mocy w systemie będzie ubywać w zastraszającym tempie. W ciągu pięciu lat elektrownie wyłączą bloki o mocy ponad 6 tys. megawatów. To blisko 20 proc. zainstalowanej obecnie mocy. Efekt będzie porównywalny do zamknięcia największej w Polsce Elektrowni Bełchatów i do tego jeszcze połowy mocy drugiej w kraju siłowni zainstalowanej w Elektrowni Kozienice. W następnych latach wyparują kolejne megawaty. Do 2020 r. – 3,1 tys. MW. Do 2030 r. w sumie – ponad 22 tys. MW. To więcej niż 60 proc. potencjału siłowni.

Eksperci uważają, że nie zdążymy z zastępowaniem starych bloków nowymi. "Tempo prowadzenia inwestycji nie pozwala na taki optymizm. Budowa nowych bloków jest procesem pracochłonnym i wieloletnim" - mówi Krzysztof Żmijewski, były szef Polskich Sieci Elektroenergetycznych.

I podaje przykłady. Budowa bloku w Elektrowni Pątnów o mocy zaledwie 500 MW zajęła nam 6 lat. Rozbudowa mocy w Łagiszy – 5 lat. Tyle samo zabierze inwestycja w Bełchatowie, która ma się zakończyć w 2011 r. "Zatrważające jest to, że łączne inwestycje w nowe bloki całej polskiej energetyki w ostatnich pięciu latach to mniej niż 2 tys. megawatów" - podkreśla Żmijewski.

To i tak nieźle, bo wcześniej inwestycji nie było prawie wcale. Energetycy obliczają, że średni czas technicznego życia elektrowni wynosi 40 lat. Modernizując bloki, można go wydłużyć o kolejnych 10 lat, ale dalsze przeciąganie ich żywotności to już czysty hazard. W ostatnim dziesięcioleciu elektrownie zużyły się o 20 – 25 proc., a potencjał energetyki zwiększył zaledwie ok. 3 proc. Według wyliczeń ekspertów poziom dekapitalizacji technicznej polskich elektrowni wynosi już 73 proc.

Ponad 40 proc. bloków pracuje od ponad 40 lat. Wśród nich zdarzają się takie – ok. 15 proc. – których wiek przekroczył już 50 lat! Czyli powinny być już dawno zatrzymane i odłączone od sieci. Ale nadal pracują. "Gdyby taki był stan floty autobusów w Polsce, baliby się państwo nimi podróżować, a w energetyce ciągle się tym jeździ. Tych najstarszych elektrowni tak naprawdę już nie mamy, one stoją na słowo honoru" - mówił latem Żmijewski.