Osoba, której ZUS wystawił formularz E101 w związku z wyjazdem z Polski do pracy za granicą, będzie podlegała polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że zatrudniający ją pracodawca zagraniczny zobowiązany jest do złożenia wymaganych dokumentów ubezpieczeniowych oraz rozliczania i opłacania składek w Polsce, do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Polskie przepisy w zakresie zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w przypadku polskiego pracownika wykonującego pracę za granicą na polecenie polskiego pracodawcy przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. W związku z tym ZUS poświadczy formularz E101 delegującemu pracodawcy po spełnieniu przez niego niezbędnych warunków. Formalności związane z uzyskaniem formularza E101 w tym przypadku załatwia przedsiębiorca, a nie bezpośrednio delegowany pracownik.

Również osoba, która zamieszkuje i pracuje w Polsce, a jednocześnie jest pracownikiem w kilku innych krajach UE lub EOG podlega ubezpieczeniom społecznym w Polsce. Także w tym przypadku ZUS wystawi formularz E 101. Jednak w tej sytuacji przed wyjazdem do pracy za granicą zainteresowany sam powinien zgłosić się po formularz E101 do jednostki terenowej ZUS.

Ponadto osoba pracująca na własny rachunek w Polsce, która czasowo przenosi swoją działalność lub wykonuje prace z nią związane w innym państwie unijnym, może przez okres 12 miesięcy pozostać w polskim systemie zabezpieczenia społecznego. Wówczas zwraca się do właściwej jednostki ZUS o wystawienie formularza E101. Należy jednak pamiętać, że formularz E101 będzie wystawiony tylko wówczas, gdy praca za granicą jest z góry określona co do treści i czasu, a osoba przed rozpoczęciem pracy za granicą prowadziła działalność na własny rachunek na terenie Polski i z tego tytułu zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych.

Polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych podlega także osoba zamieszkująca w Polsce i równocześnie prowadząca działalność na własny rachunek w kilku krajach członkowskich. Warunkiem jest jednak, aby działalność była prowadzona również w Polsce Wówczas ZUS będzie mógł poświadczyć formularz E101.

Kolejna sytuacja, w której osoba podlega polskim przepisom w sprawie zabezpieczenia społecznego dotyczy zatrudnienia w Polsce w charakterze pracownika i jednoczesnego prowadzenia własnej działalności na terenie innego państwa unii. Podobnie, jak w pozostałych przypadkach również w tym ZUS wystawi formularz E101.

Należy jednak pamiętać, że od wszystkich wymienionych wyżej zasad istnieją liczne wyjątki.

Na zakończenie warto również wspomnieć o osobach, którym ZUS nie poświadczy formularza E101. Dotyczy to osób będących w Polsce bezrobotnymi, studentami, emerytami, rencistami, pracownikami na urlopie bezpłatnym, które podejmą pracę lub rozpoczną prowadzenie działalność na własny rachunek w innym państwie Unii Europejskiej, bowiem podlegają przepisom o zabezpieczeniu społecznym w kraju, w którym wykonuje pracę lub działalność.

Artykuł opracowany przez ekspertów centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.